Η Κίνα επιστρέφει στα μεγάλα ονόματα της ψηφιακής οικονομίας. Η κρατική αρχή εποπτείας της αγοράς ξεκίνησε έρευνες σε εταιρείες που συνδέονται με τις Alibaba και Meituan, καθώς και στις Tongcheng και Tujia, για πιθανές παραβιάσεις των κανόνων περί αθέμιτου ανταγωνισμού στην αγορά online ταξιδιωτικών και ξενοδοχειακών κρατήσεων.
| Reuters
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Κέλσος | Greece2Day
Η εξέλιξη έρχεται μετά το πρόσφατο πρόστιμο 5,2 δισ. γουάν -περίπου $776 εκατ. - στην Trip.com για μονοπωλιακές πρακτικές. Επιφανειακά, η είδηση θυμίζει το μεγάλο κινεζικό regulatory crackdown (εκστρατεία αυστηρού κρατικού ελέγχου) που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά. Το 2026 η Κίνα έχει ακριβώς το αντίθετο οικονομικό πρόβλημα από εκείνο που θα περίμενε κανείς από μια οικονομία που παράγει τόσο πολύ: δεν καταναλώνει αρκετά.
Και αυτό αλλάζει εντελώς τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διαβάσουμε τη νέα παρέμβαση του Πεκίνου. Η Κίνα δεν έχει πρόβλημα παραγωγής Εδώ βρίσκεται το μεγάλο κινεζικό παράδοξο.
Η βιομηχανική μηχανή εξακολουθεί να λειτουργεί εντυπωσιακά. Η Κίνα επενδύει σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μπαταρίες, φωτοβολταϊκά, βιομηχανικά robots, ημιαγωγούς και πλέον μαζικά στην τεχνητή νοημοσύνη.
Μόλις αυτή την εβδομάδα ο Xi Jinping ζήτησε ο προηγμένος μεταποιητικός τομέας να γίνει ακόμη "μεγαλύτερος και ισχυρότερος", με μεγαλύτερη κινεζική αυτονομία στις κρίσιμες βιομηχανικές αλυσίδες. Το πρόβλημα βρίσκεται στην άλλη πλευρά της εξίσωσης: Η εγχώρια ζήτηση παραμένει αδύναμη.
Η μακρόχρονη κρίση των ακινήτων έχει περιορίσει τον πλούτο και την εμπιστοσύνη των νοικοκυριών, οι πιέσεις στα οικονομικά των τοπικών κυβερνήσεων συνεχίζονται και οι καταναλωτές παραμένουν προσεκτικοί.
Ακόμη και ο Huang Yiping, μέλος της επιτροπής νομισματικής πολιτικής της κεντρικής τράπεζας της Κίνας, προειδοποίησε σήμερα ότι η χώρα χαρακτηρίζεται από ισχυρή προσφορά αλλά ασθενή ζήτηση - και ότι η εξάπλωση της AI μπορεί να κάνει αυτή την ανισορροπία ακόμη μεγαλύτερη.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο για να καταλάβουμε τη σημερινή κινεζική οικονομία.
Το μοντέλο που λειτούργησε για 30 χρόνια
Η ανάπτυξη της Κίνας στηρίχθηκε για δεκαετίες σε έναν εξαιρετικά ισχυρό μηχανισμό: υψηλές αποταμιεύσεις, μεγάλες επενδύσεις, κατασκευές, υποδομές, βιομηχανία και εξαγωγές.
Το μοντέλο μετέτρεψε μια σχετικά φτωχή οικονομία στη μεγαλύτερη βιομηχανική δύναμη του πλανήτη. Αλλά όσο μια χώρα γίνεται πλουσιότερη, τόσο δυσκολότερο είναι να συνεχίσει να αναπτύσσεται απλώς κατασκευάζοντας περισσότερα εργοστάσια, δρόμους και ακίνητα.
Κάποιος πρέπει τελικά να αγοράζει όσα παράγονται. Και εδώ εμφανίζεται η κινεζική ανισορροπία.
Το Πεκίνο έχει μεταφέρει κεφάλαια και πιστώσεις από την προβληματική αγορά ακινήτων προς την προηγμένη μεταποίηση. Αυτό βοηθά την ανάπτυξη της βιομηχανίας και την τεχνολογική αυτονομία, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει οδηγήσει σε αντίστοιχη ενίσχυση των εισοδημάτων και της κατανάλωσης των νοικοκυριών.
Και τότε η παραγωγή πρέπει να πάει κάπου
Εάν η εγχώρια οικονομία δεν απορροφά όσα παράγουν τα εργοστάσια, υπάρχει μια προφανής διέξοδος: οι εξαγωγές.
Αυτό όμως μεταφέρει το κινεζικό πρόβλημα στον υπόλοιπο κόσμο.
- Περισσότερα ηλεκτρικά αυτοκίνητα.
- Περισσότερες μπαταρίες.
- Περισσότερα φωτοβολταϊκά.
- Περισσότερος βιομηχανικός εξοπλισμός.
- Περισσότερα προϊόντα σε ιδιαίτερα ανταγωνιστικές τιμές.
Η Ευρώπη και οι ΗΠΑ το περιγράφουν συχνά ως πρόβλημα κινεζικής πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας. Το Πεκίνο απορρίπτει αυτή την ερμηνεία και υποστηρίζει ότι η ανταγωνιστικότητα των κινεζικών επιχειρήσεων αντανακλά αποτελεσματικότητα και τεχνολογική πρόοδο.
Η διαφωνία δεν είναι θεωρητική. Η ΕΕ έχει ήδη ζητήσει, σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times που επικαλείται το Reuters, περιορισμό του μεριδίου των κινεζικών υβριδικών αυτοκινήτων στην ευρωπαϊκή αγορά περίπου στο 15%. Το Πεκίνο αντιδρά, υποστηρίζοντας ότι τέτοιου είδους "εθελοντικοί" περιορισμοί παραβιάζουν τους κανόνες του WTO (παγκόσμιου οργανισμού εμπορίου).
Άρα η αδύναμη κατανάλωση ενός κινεζικού νοικοκυριού μπορεί, μέσα από μια ολόκληρη αλυσίδα, να καταλήξει σε εμπορική σύγκρουση στις Βρυξέλλες ή στην Ουάσιγκτον.
Πού μπαίνουν Alibaba και Meituan;
Εδώ η σημερινή αντιμονοπωλιακή παρέμβαση αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Οι ψηφιακές πλατφόρμες βρίσκονται ακριβώς ανάμεσα στον παραγωγό και στον καταναλωτή. Ελέγχουν την πρόσβαση σε εκατομμύρια πελάτες.
- Καθορίζουν προμήθειες.
- Κατατάσσουν ξενοδοχεία, εστιατόρια και προϊόντα.
- Προσφέρουν διαφήμιση.
- Μπορούν να απαιτούν αποκλειστικότητα.
Και διαθέτουν τεράστιο όγκο δεδομένων για τη συμπεριφορά των καταναλωτών.
Η προηγούμενη έρευνα στην Trip.com είχε επικεντρωθεί ακριβώς σε ζητήματα τέτοιου τύπου. Η εταιρεία είχε εκτιμώμενο μερίδιο περίπου 56% στις κινεζικές online ταξιδιωτικές κρατήσεις το 2024, ενώ ξενοδοχειακές και τουριστικές ενώσεις είχαν καταγγείλει πρακτικές όπως υψηλές προμήθειες και όρους αποκλειστικότητας.
Αν οι πλατφόρμες διαθέτουν υπερβολική ισχύ απέναντι στις μικρότερες επιχειρήσεις, μέρος της αξίας που δημιουργείται στην οικονομία συγκεντρώνεται στους μεσάζοντες.
Αυτό μπορεί να σημαίνει υψηλότερες προμήθειες για επιχειρήσεις, χαμηλότερα περιθώρια για ξενοδοχεία και εστιατόρια και, ανάλογα με τη δομή της αγοράς, υψηλότερες τελικές τιμές ή μικρότερη ποικιλία για τον καταναλωτή.
Από αυτή την άποψη, περισσότερος ανταγωνισμός μπορεί πράγματι να βοηθήσει. Αλλά μόνο μέχρι ενός σημείου.
Γιατί ο ανταγωνισμός δεν αρκεί για να κάνει τους Κινέζους να ξοδέψουν
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση. Το Πεκίνο μπορεί να περιορίσει μονοπωλιακές πρακτικές. Μπορεί να μειώσει το κόστος για μικρές επιχειρήσεις. Μπορεί να αυξήσει τον ανταγωνισμό μεταξύ πλατφορμών. Μπορεί ακόμη και να πιέσει προς χαμηλότερες τιμές.
Δεν μπορεί όμως με έναν αντιμονοπωλιακό νόμο να δημιουργήσει την οικονομική ασφάλεια που κάνει ένα νοικοκυριό να καταναλώνει περισσότερο.
Και αυτό είναι το βαθύτερο κινεζικό πρόβλημα. Όταν ένα νοικοκυριό ανησυχεί για την αξία του ακινήτου του, τη δουλειά του, τη σύνταξή του ή το κόστος υγείας και εκπαίδευσης, έχει ισχυρό κίνητρο να αποταμιεύει.
Η χαμηλότερη τιμή ενός ξενοδοχείου ή μιας online υπηρεσίας βοηθά. Δεν αλλάζει όμως από μόνη της τη βασική απόφαση: να ξοδέψω σήμερα ή να κρατήσω τα χρήματα για αύριο;
Το παράδοξο του κινεζικού ανταγωνισμού
Υπάρχει μάλιστα και η αντίθετη πλευρά. Ο υπερβολικός ανταγωνισμός μπορεί να γίνει μέρος του προβλήματος. Αυτό έχει ήδη φανεί στο κινεζικό ηλεκτρονικό εμπόριο.
Alibaba, Meituan και JD.com ξόδεψαν δισεκατομμύρια σε κουπόνια, δωρεάν παραδόσεις και επιδοτήσεις για να κερδίσουν πελάτες. Η μάχη άλλαξε τις συνήθειες των καταναλωτών και δημιούργησε μια τεράστια αγορά "instant retail", αλλά ταυτόχρονα πίεσε έντονα την κερδοφορία των εταιρειών.
Εδώ εμφανίζεται ένας φαύλος κύκλος:
- οι επιχειρήσεις μειώνουν τιμές για να κερδίσουν μερίδιο,
- τα περιθώρια κέρδους μειώνονται,
- οι εταιρείες περιορίζουν κόστος,
- οι μισθοί και οι προσλήψεις πιέζονται,
- τα νοικοκυριά γίνονται περισσότερο επιφυλακτικά,
- η κατανάλωση παραμένει αδύναμη,
- και οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται ακόμη περισσότερο για μια αγορά που δεν μεγαλώνει αρκετά.
Οι Κινέζοι χρησιμοποιούν πλέον έναν χαρακτηριστικό όρο για αυτή τη δυναμική: "involution" — neijuan.
Περισσότερη προσπάθεια και περισσότερος ανταγωνισμός, χωρίς αντίστοιχη αύξηση της συνολικής οικονομικής πίτας.
Η AI μπορεί να κάνει το πρόβλημα μεγαλύτερο
Και εδώ εμφανίζεται μια δεύτερη, πολύ ενδιαφέρουσα διάσταση. Η Κίνα επενδύει τεράστια ποσά στην AI για να αυξήσει την παραγωγικότητα. Αλλά υψηλότερη παραγωγικότητα σημαίνει ότι μπορείς να παράγεις περισσότερα με λιγότερους πόρους.
Αυτό είναι εξαιρετικό όταν υπάρχει αρκετή ζήτηση. Όταν όμως η οικονομία ήδη παράγει περισσότερο από όσο μπορεί εύκολα να απορροφήσει η εγχώρια αγορά, η αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί βραχυπρόθεσμα να μεγαλώσει την απόσταση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Αυτό ακριβώς επισήμανε σήμερα ο Huang Yiping της κεντρικής τράπεζας. Κατά την εκτίμησή του, η ευρύτερη ανάπτυξη της AI μπορεί να κάνει την αντίθεση μεταξύ ισχυρής προσφοράς και ασθενούς ζήτησης ακόμη εντονότερη.
Πρόκειται για ένα από τα πιο ενδιαφέροντα οικονομικά παράδοξα της AI. Η τεχνολογία που υπόσχεται να λύσει το πρόβλημα της παραγωγικότητας μπορεί να επιδεινώσει ένα διαφορετικό πρόβλημα: ποιος θα αγοράζει όλη αυτή την πρόσθετη παραγωγή;
Η πραγματική λύση βρίσκεται στο εισόδημα των νοικοκυριών
Γι’ αυτό η σημαντικότερη φράση του Huang δεν αφορά την τεχνητή νοημοσύνη. Αφορά το εισόδημα.
Υποστήριξε ότι η Κίνα πρέπει να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις που θα αυξήσουν το μερίδιο του εισοδήματος που καταλήγει στα νοικοκυριά, ώστε η οικονομία να εξαρτάται περισσότερο από την εγχώρια κατανάλωση και λιγότερο από τις εξαγωγές.
Εδώ βρίσκεται η καρδιά του προβλήματος. Η μετάβαση που χρειάζεται η Κίνα δεν είναι απλώς: ακίνητα → προηγμένη βιομηχανία.
Είναι: επενδύσεις και εξαγωγές → μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα και κατανάλωση των νοικοκυριών.
Και αυτό είναι πολύ δυσκολότερο.Γιατί απαιτεί αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται το εθνικό εισόδημα μεταξύ κράτους, επιχειρήσεων και νοικοκυριών.
Διαβάστε ακόμα: Η Κίνα πρέπει να αλλάξει μοντέλο ανάπτυξης, και άμεσα
Γιατί το Πεκίνο δεν μπορεί απλώς να μοιράσει χρήματα
Οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν κατά την πανδημία τεράστιες δημοσιονομικές μεταβιβάσεις προς τα νοικοκυριά. Η Κίνα παραδοσιακά είναι πολύ πιο επιφυλακτική απέναντι σε αυτή τη λογική.
Το οικονομικό της μοντέλο προτιμά επενδύσεις που δημιουργούν παραγωγικό κεφάλαιο: υποδομές, εργοστάσια, τεχνολογία. Αλλά όσο περισσότερο επενδύει σε παραγωγική ικανότητα χωρίς ανάλογη ενίσχυση της κατανάλωσης, τόσο περισσότερο ενισχύει την ανισορροπία που προσπαθεί να διορθώσει.
Γι’ αυτό ο Huang προτείνει κάτι επίσης αξιοσημείωτο: περισσότερο δανεισμό από την κεντρική κυβέρνηση ώστε να αποκατασταθούν οι ισολογισμοί των υπερχρεωμένων τοπικών κυβερνήσεων, χρηματοπιστωτικών οργανισμών και επιχειρήσεων.
Χωρίς αυτή την αποκατάσταση, υποστήριξε, ακόμη και τα μέτρα τόνωσης θα έχουν περιορισμένο αποτέλεσμα.
Το κινεζικό πρόβλημα γίνεται ευρωπαϊκό πρόβλημα
Αυτό είναι τελικά που κάνει το θέμα πολύ μεγαλύτερο από μια έρευνα στις Alibaba και Meituan. Αν η Κίνα δεν καταφέρει να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της ανάπτυξής της στην εσωτερική κατανάλωση, η παραγωγή θα συνεχίσει να αναζητά αγοραστές στο εξωτερικό.
Και τότε αυξάνεται η πίεση στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες.
- Αυτοκίνητα.
- Μπαταρίες.
- Φωτοβολταϊκά.
- Χημικά.
- Μηχανήματα.
- Χάλυβας.
- Προϊόντα τεχνολογίας.
Η συζήτηση για το αποκαλούμενο "China Shock 2.0" δεν ξεκινά επομένως στα ευρωπαϊκά τελωνεία. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, μέσα στην ίδια την κινεζική οικονομία.
Από ένα νοικοκυριό που προτιμά να αποταμιεύσει αντί να καταναλώσει. Από μια τοπική κυβέρνηση που είναι υπερχρεωμένη. Από ένα εργοστάσιο που αυξάνει την παραγωγικότητά του. Και από ένα οικονομικό μοντέλο που εξακολουθεί να είναι πολύ καλύτερο στο να παράγει προϊόντα από ό,τι στο να δημιουργεί καταναλωτές για αυτά.
Η νέα αντιμονοπωλιακή εκστρατεία μπορεί να κάνει τις κινεζικές αγορές περισσότερο ανταγωνιστικές.
Δεν αρκεί όμως για να λύσει αυτή την εξίσωση. Για να αλλάξει πραγματικά το μοντέλο, το Πεκίνο θα πρέπει να κάνει κάτι πολύ βαθύτερο: να μεταφέρει μεγαλύτερο κομμάτι της οικονομικής πίτας από την παραγωγή, τις επιχειρήσεις και τις επενδύσεις προς το διαθέσιμο εισόδημα των κινεζικών νοικοκυριών.
Και αν το καταφέρει, δεν θα αλλάξει μόνο η Κίνα.
Θα αλλάξει και η παγκόσμια οικονομία.
Add comment
Comments