Η τεχνητή νοημοσύνη υποτίθεται ότι θα λύσει ένα από τα αρχαιότερα προβλήματα της οικονομίας: πώς θα παράγουμε περισσότερα με λιγότερους πόρους.
Από τις Ellen Zhang και Engen Tham | Reuters
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Κέλσος | Greece2Day
Περισσότερη παραγωγικότητα σημαίνει περισσότερα προϊόντα, χαμηλότερο κόστος και, θεωρητικά, μεγαλύτερη ευημερία.
Στην Κίνα, όμως, αρχίζει να εμφανίζεται ένα παράδοξο. Τι συμβαίνει αν η AI λύσει το πρόβλημα της παραγωγής πριν η Κίνα λύσει το πρόβλημα της ζήτησης;
Αυτό ακριβώς έθεσε ο Huang Yiping, μέλος της επιτροπής νομισματικής πολιτικής της Λαϊκής Τράπεζας της Κίνας. Σε οικονομικό φόρουμ στο Πεκίνο προειδοποίησε ότι όσο εξαπλώνεται η AI και επιταχύνεται η καινοτομία, η ήδη μεγάλη ανισορροπία μεταξύ ισχυρής προσφοράς και αδύναμης ζήτησης μπορεί να γίνει ακόμη μεγαλύτερη.
Η παρατήρηση μοιάζει τεχνική. Στην πραγματικότητα αγγίζει ίσως το σημαντικότερο μακροοικονομικό πρόβλημα της Κίνας - και δυνητικά ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της παγκόσμιας οικονομίας.
Η Κίνα δεν έχει πρόβλημα να παράγει
Εδώ βρίσκεται η βασική διαφορά με πολλές δυτικές οικονομίες. Η Κίνα διαθέτει τεράστια βιομηχανική δυναμικότητα, εξαιρετικά πυκνές εφοδιαστικές αλυσίδες, υψηλό ποσοστό επενδύσεων και ένα κράτος που μπορεί να κατευθύνει τεράστιους χρηματοδοτικούς πόρους προς στρατηγικούς κλάδους.
Η νέα βιομηχανική πολιτική έχει μεταφέρει ακόμη περισσότερα κεφάλαια προς:
- ημιαγωγούς,
- ηλεκτρικά αυτοκίνητα,
- μπαταρίες,
- φωτοβολταϊκά,
- ρομποτική,
- data centers,
- και τεχνητή νοημοσύνη.
Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Τον Αύγουστο οι κινεζικές εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 25% σε ετήσια βάση, με τα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας να αντιπροσωπεύουν το 29% των συνολικών εξαγωγών και περισσότερο από το μισό της αύξησής τους. Στο οκτάμηνο, το εμπορικό πλεόνασμα είχε ήδη φτάσει τα $805,5 δισ.
Η Κίνα παράγει. Και παράγει ολοένα περισσότερο. Το ερώτημα είναι διαφορετικό: ποιος θα αγοράσει όλη αυτή την παραγωγή;
Η άλλη Κίνα βρίσκεται μερικά χιλιόμετρα μακριά από τα εργοστάσια
Η πόλη Hefei προσφέρει ίσως την καλύτερη μικρογραφία του προβλήματος. Έχει μετατραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους τεχνολογικούς και βιομηχανικούς κόμβους της Κίνας. Εκεί βρίσκονται εταιρείες ηλεκτρικών αυτοκινήτων, ημιαγωγών και οθονών, μεταξύ των οποίων NIO, BOE και CXMT.
Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 η οικονομία της πόλης αναπτύχθηκε κατά 6,8%. Η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 25,6%. Οι εξαγωγές κατά 51,9%. Οι λιανικές πωλήσεις; Μόλις 0,6%.
Η απόσταση μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης έφθασε έτσι περίπου τις 25 ποσοστιαίες μονάδες, έξι φορές μεγαλύτερη από την αντίστοιχη απόκλιση στο σύνολο της Κίνας.
Είναι σχεδόν δύο διαφορετικές οικονομίες μέσα στην ίδια πόλη. Στα περίχωρα, υπερσύγχρονα εργοστάσια. Στο κέντρο, καταστήματα που δυσκολεύονται να αυξήσουν τις πωλήσεις τους. Και αυτό μας φέρνει στην AI.
Η AI μπορεί να κάνει τα εργοστάσια ακόμη καλύτερα
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αυξήσει δραματικά την παραγωγικότητα της κινεζικής βιομηχανίας.
- Καλύτερος σχεδιασμός παραγωγής.
- Λιγότερα ελαττωματικά προϊόντα.
- Αυτοματοποιημένες αποθήκες.
- Ρομποτικές γραμμές παραγωγής.
- Καλύτερη διαχείριση logistics.
- Χαμηλότερο κόστος σχεδιασμού προϊόντων.
- Περισσότερη παραγωγή ανά εργαζόμενο.
Η Alibaba, για παράδειγμα, ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα νέο AI chip και σχεδιάζει μοντέλο έως 10 τρισ. παραμέτρων, ενώ θέλει η παγκόσμια δυναμικότητα των data centers της να ξεπεράσει τα 20 GW έως το 2032. Η εταιρεία δηλώνει ότι η ζήτηση για υπηρεσίες AI είναι ήδη εξαιρετικά ισχυρή.
Από επιχειρηματική άποψη όλα αυτά είναι θετικά. Από μακροοικονομική άποψη όμως υπάρχει μια λεπτομέρεια. Η παραγωγικότητα αυξάνει την προσφορά. Δεν δημιουργεί αυτομάτως αντίστοιχη τελική ζήτηση. Και η Κίνα έχει ήδη πολύ περισσότερη δυναμική στην πρώτη από ό,τι στη δεύτερη.
Το πρόβλημα δεν είναι η AI. Είναι ποιος παίρνει το εισόδημα
Ας υποθέσουμε ότι ένα εργοστάσιο παράγει σήμερα 1 εκατομμύριο προϊόντα με 10.000 εργαζομένους. Με AI, αυτοματοποίηση και robots μπορεί αύριο να παράγει 1,5 εκατομμύριο με 8.000 εργαζομένους. Η παραγωγικότητα αυξήθηκε θεαματικά. Αλλά ποιος θα αγοράσει τα επιπλέον 500.000 προϊόντα;
Εάν τα κέρδη της αυξημένης παραγωγικότητας μεταφερθούν σε υψηλότερους μισθούς και μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα, οι εργαζόμενοι μπορούν να καταναλώσουν περισσότερο.
Εάν όμως καταλήξουν κυρίως σε επιχειρηματικά κέρδη, επενδύσεις, αποπληρωμή χρέους ή ακόμη μεγαλύτερη παραγωγική δυναμικότητα, τότε δημιουργείται κάτι διαφορετικό: η παραγωγή αυξάνεται γρηγορότερα από την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Αυτό ακριβώς βρίσκεται πίσω από την προειδοποίηση του Huang. Ο ίδιος υποστήριξε ότι η Κίνα πρέπει να αυξήσει το μερίδιο του εισοδήματος που καταλήγει στα νοικοκυριά και να δώσει μεγαλύτερο ρόλο στις δυνάμεις της αγοράς.
Η συζήτηση επομένως δεν είναι τεχνολογική. Είναι κυρίως διανεμητική.
Από την παραγωγικότητα στον αποπληθωρισμό
Εδώ αρχίζει μια ενδιαφέρουσα οικονομική αλυσίδα. Η AI αυξάνει την παραγωγικότητα. Η παραγωγικότητα μειώνει το οριακό κόστος. Οι επιχειρήσεις μπορούν να παράγουν περισσότερα. Εάν όμως η ζήτηση δεν αυξηθεί αντίστοιχα, οι εταιρείες αρχίζουν να ανταγωνίζονται για τους ίδιους πελάτες.
Μειώνουν τιμές. Μειώνουν περιθώρια κέρδους. Επενδύουν ακόμη περισσότερο για να μειώσουν το κόστος. Και ο ανταγωνισμός γίνεται εντονότερος.
Η Κίνα έχει ήδη όρο γι’ αυτό το φαινόμενο: neijuan, που συνήθως αποδίδεται ως "εσωτερική υπερανταγωνιστικότητα" - όλο και μεγαλύτερη προσπάθεια για ένα οικονομικό αποτέλεσμα που δεν αυξάνεται αντίστοιχα.
Γι’ αυτό το Πεκίνο έχει ξεκινήσει εκστρατεία κατά της λεγόμενης "involution", επιχειρώντας να περιορίσει τους καταστροφικούς πολέμους τιμών και την υπερβάλλουσα παραγωγική δυναμικότητα σε ορισμένους κλάδους.
Η AI θα μπορούσε να κάνει αυτή τη μάχη δυσκολότερη.
Υπάρχει όμως μια βαλβίδα εκτόνωσης: ο υπόλοιπος κόσμος
Εάν οι Κινέζοι καταναλωτές δεν αγοράζουν αρκετά, οι επιχειρήσεις μπορούν να πουλήσουν αλλού. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει. Η Κίνα αντιπροσωπεύει πλέον περίπου 40% των παγκόσμιων εξαγωγών εμπορευματοκιβωτίων, έναντι περίπου 37,5% μόλις εννέα μήνες νωρίτερα.
Η ανισορροπία με την Ευρώπη είναι ακόμη πιο χαρακτηριστική. Περίπου έξι containers ταξιδεύουν από την Κίνα προς την Ευρώπη για κάθε ένα που κάνει την αντίθετη διαδρομή. Και εδώ το εσωτερικό κινεζικό πρόβλημα γίνεται διεθνές.
Η πλεονάζουσα παραγωγή βρίσκει διέξοδο στις εξαγωγές. Οι εξαγωγές αυξάνουν την προσφορά προϊόντων στις ξένες αγορές. Οι τιμές πιέζονται. Οι ευρωπαϊκές και αμερικανικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ισχυρότερο ανταγωνισμό. Και οι κυβερνήσεις απαντούν με δασμούς, ποσοστώσεις και βιομηχανικές επιδοτήσεις.
Έτσι η ανισορροπία: κινεζική παραγωγή > κινεζική κατανάλωση
μπορεί να μετατραπεί σε: παγκόσμια παραγωγή > ζήτηση → εμπορικές εντάσεις.
Η AI μπορεί επομένως να «εξάγει» αποπληθωρισμό
Στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη η μεγάλη ανησυχία γύρω από την AI αφορά συχνά το αντίθετο:
- τεράστιες επενδύσεις,
- ακριβότερη ηλεκτρική ενέργεια,
- data centers,
- chips,
- υψηλότερη ζήτηση κεφαλαίου.
Δηλαδή πιθανές πληθωριστικές πιέσεις. Στην Κίνα όμως η AI μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά. Εάν αυξήσει την παραγωγικότητα μιας ήδη εξαιρετικά παραγωγικής βιομηχανικής οικονομίας χωρίς ανάλογη αύξηση της κατανάλωσης, μπορεί να δημιουργήσει:
- περισσότερα προϊόντα,
- χαμηλότερες τιμές,
- μεγαλύτερες εξαγωγές,
- και ισχυρότερη αποπληθωριστική πίεση.
Ένα μέρος αυτής της πίεσης στη συνέχεια "εξάγεται". Τα φθηνότερα κινεζικά προϊόντα συγκρατούν τις τιμές στις χώρες που τα εισάγουν. Αυτό είναι καλό για τον καταναλωτή. Αλλά μπορεί να είναι πολύ δύσκολο για τον εγχώριο παραγωγό.
Και εκεί ακριβώς αρχίζει η πολιτική σύγκρουση.
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο
Ένας Ευρωπαίος καταναλωτής μπορεί να θέλει:
- φθηνότερο ηλεκτρικό αυτοκίνητο,
- φθηνότερα φωτοβολταϊκά,
- φθηνότερη μπαταρία,
- φθηνότερα ηλεκτρονικά.
Μια ευρωπαϊκή κυβέρνηση όμως μπορεί ταυτόχρονα να θέλει:
- ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία,
- ευρωπαϊκές μπαταρίες,
- ευρωπαϊκά φωτοβολταϊκά,
- ευρωπαϊκές θέσεις εργασίας.
Οι δύο στόχοι δεν είναι πάντοτε συμβατοί. Όσο πιο αποτελεσματική γίνεται η κινεζική παραγωγή, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το όφελος για τον Ευρωπαίο καταναλωτή και τόσο ισχυρότερη μπορεί να γίνει η πίεση στον Ευρωπαίο παραγωγό.
Η AI μπορεί να εντείνει ακριβώς αυτή την αντίφαση.
Γι’ αυτό το πρόβλημα δεν λύνεται με ακόμη περισσότερα εργοστάσια
Η παραδοσιακή κινεζική απάντηση στην οικονομική επιβράδυνση ήταν συχνά περισσότερες επενδύσεις.
- Νέοι δρόμοι.
- Νέα ακίνητα.
- Νέα εργοστάσια.
- Νέα βιομηχανική δυναμικότητα.
Αλλά εάν το πρόβλημα είναι ανεπαρκής τελική ζήτηση, η κατασκευή περισσότερης παραγωγικής δυναμικότητας μπορεί να κάνει το πρόβλημα μεγαλύτερο.
Ο Huang προτείνει κάτι αρκετά διαφορετικό. Περισσότερο εισόδημα στα νοικοκυριά. Περισσότερη κατανάλωση. Μεγαλύτερο ρόλο στις αγορές.
Και παράλληλα αποκατάσταση των ισολογισμών τοπικών κυβερνήσεων, τραπεζών και επιχειρήσεων που έχουν επιβαρυνθεί από το χρέος. Προτείνει μάλιστα περισσότερο δανεισμό από την κεντρική κυβέρνηση ώστε να υποστηριχθεί αυτή η εξυγίανση.
Η λογική είναι σημαντική. Η Κίνα δεν χρειάζεται απλώς περισσότερη ρευστότητα. Χρειάζεται οικονομικούς φορείς που να είναι πρόθυμοι και ικανοί να τη χρησιμοποιήσουν.
Το πραγματικό rebalancing
Εδώ βρίσκεται μια συζήτηση που η Κίνα αναβάλλει εδώ και χρόνια. Το οικονομικό μοντέλο της βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε υψηλή αποταμίευση, υψηλές επενδύσεις, βιομηχανική παραγωγή κσι εξαγωγές.
Ένα περισσότερο καταναλωτικό μοντέλο απαιτεί διαφορετική κατανομή του εθνικού εισοδήματος: μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα νοικοκυριών, μεγαλύτερη κατανάλωση, μικρότερη ανάγκη εξαγωγής πλεονάζουσας παραγωγής.
Αυτό όμως είναι πολύ δυσκολότερο από την κατασκευή ενός νέου εργοστασίου. Απαιτεί αλλαγές στο κοινωνικό κράτος, στις συντάξεις, στην υγεία, στην αγορά εργασίας, στη φορολογία και στη σχέση κεντρικής κυβέρνησης–τοπικών κυβερνήσεων.
Τα κινεζικά νοικοκυριά αποταμιεύουν σημαντικό μέρος του εισοδήματός τους ακριβώς επειδή πρέπει να προστατεύονται απέναντι σε μελλοντικές δαπάνες. Εάν αισθάνονται ανασφάλεια, η απλή μείωση επιτοκίων δεν σημαίνει ότι θα τρέξουν στα καταστήματα.
Μπορεί απλώς να αποταμιεύσουν περισσότερο.
Και υπάρχει ακόμη ένα παράδοξο: η AI χρειάζεται τεράστιες νέες επενδύσεις
Η ίδια τεχνολογία που θα μπορούσε να αυξήσει την υπερβάλλουσα παραγωγική δυναμικότητα απαιτεί τεράστια κεφάλαια για να αναπτυχθεί.
Περισσότερο από το ήμισυ των 58 συμβατικών πυρηνικών αντιδραστήρων που κατασκευάζονται σήμερα παγκοσμίως βρίσκεται στην Κίνα, ενώ η χώρα επενδύει παράλληλα σε μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες και πυρηνική σύντηξη, εν μέρει για να καλύψει τη μελλοντική ενεργειακή ζήτηση της AI.
Άρα η AI μπορεί να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το χαρακτηριστικό γνώρισμα του κινεζικού μοντέλου: περισσότερες επενδύσεις σήμερα για ακόμη μεγαλύτερη παραγωγική ικανότητα αύριο.
Και πάλι επιστρέφουμε στην ίδια ερώτηση. Ποιος θα αγοράζει;
Για τις περισσότερες δυτικές οικονομίες, η τεχνητή νοημοσύνη παρουσιάζεται ως απάντηση στην ασθενή παραγωγικότητα. Η Κίνα μπορεί να βρεθεί μπροστά στο αντίστροφο πρόβλημα.
Να αποκτήσει πάρα πολύ γρήγορα ακόμη μεγαλύτερη παραγωγικότητα, χωρίς να έχει προηγουμένως δημιουργήσει την εσωτερική ζήτηση που απαιτείται για να απορροφήσει την πρόσθετη παραγωγή.
Τότε η αλυσίδα μπορεί να γίνει: η ΑΙ αυξαπνσι την παραγωγικότητα, οδηγεί σε μεγαλύτερες παραγωγικές δυνατότητες, χαμηλότερες τιμές, άρα ενίσχυση των εξαγωγών και μεγαλύτερα εμπορικά πλεονάσματα, που αναπόφευκτα θα οδηγήσουν σε δασμούς και προστατευτισμό.
Δεν είναι αναπόφευκτο. Η AI μπορεί επίσης να δημιουργήσει νέες υπηρεσίες, νέες επιχειρήσεις, νέες θέσεις εργασίας και τελικά νέες μορφές κατανάλωσης. Και το επιχείρημα περί "υπερβάλλουσας παραγωγικής ικανότητας" αμφισβητείται από το Πεκίνο, το οποίο υποστηρίζει ότι οι ισχυρές εξαγωγές αντανακλούν συγκριτικό πλεονέκτημα και παγκόσμια ζήτηση, όχι απλώς πλεονάζουσα παραγωγή.
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο αβεβαιότητας. Η τεχνολογία αυξάνει την παραγωγική δυνατότητα μιας οικονομίας. Δεν αποφασίζει όμως πώς μοιράζεται το εισόδημα που δημιουργεί.
Και γι’ αυτό το πραγματικό οικονομικό στοίχημα της Κίνας στην εποχή της AI ίσως δεν είναι αν μπορεί να κατασκευάσει καλύτερα chips, περισσότερα robots ή μεγαλύτερα μοντέλα. Έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να κινητοποιήσει τεράστιους πόρους προς την παραγωγή.
Το δυσκολότερο ερώτημα είναι άλλο: Μπορεί να μετατρέψει την αύξηση της παραγωγικότητας σε μεγαλύτερο εισόδημα και κατανάλωση των νοικοκυριών πριν η πρόσθετη παραγωγή καταλήξει στις αγορές του υπόλοιπου κόσμου;
Εάν δεν το καταφέρει, η AI δεν θα είναι απλώς η επόμενη μεγάλη τεχνολογική επανάσταση της Κίνας.
Μπορεί να γίνει ο επιταχυντής της οικονομικής ανισορροπίας που η χώρα προσπαθεί εδώ και χρόνια να διορθώσει.
Add comment
Comments