Η Κίνα δεν αντιμετωπίζει απλώς μια δύσκολη οικονομική συγκυρία. Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι εξαντλείται το μοντέλο που τροφοδότησε την εντυπωσιακή της άνοδο: μια πολυπληθής και παραγωγική εργατική δύναμη, σε συνδυασμό με μια πολιτική περίοδο μεταρρυθμίσεων και σχετικής ευελιξίας.
Από τον Carl Minzne | Foreign Affairs
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Αργώ | Greece2Day
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν το σημερινό, πιο συγκεντρωτικό σύστημα μπορεί να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Από το 1978 έως τις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Κίνα αξιοποίησε μια ευνοϊκή δημογραφική συγκυρία. Το ποσοστό των πολιτών ηλικίας 15 έως 64 ετών αυξήθηκε από 57% το 1978 σε σχεδόν 75% το 2010. Εκατομμύρια εργαζόμενοι στελέχωσαν τις βιομηχανίες, τις επιχειρήσεις και τα μεγάλα έργα υποδομής που στήριξαν τρεις δεκαετίες ανάπτυξης κοντά στο 10% ετησίως. Το μέγεθος της οικονομίας έγινε περίπου είκοσι φορές μεγαλύτερο.
Αυτό το δημογραφικό μέρισμα δεν ήταν από μόνο του αρκετό. Συνδυάστηκε με την απελευθέρωση παραγωγικών δυνάμεων, το άνοιγμα στην παγκόσμια οικονομία και μια πολιτική περίοδο κατά την οποία το Κομμουνιστικό Κόμμα επέτρεψε μεγαλύτερο χώρο στην οικονομική πρωτοβουλία. Η ανάπτυξη δεν στηρίχθηκε μόνο σε φθηνή εργασία, αλλά και στην ικανότητα του κράτους και των επιχειρήσεων να οργανώνουν τεράστιες επενδύσεις και να προσαρμόζονται στις απαιτήσεις της αγοράς.
Οι συνθήκες αυτές αλλάζουν. Ο πληθυσμός γερνά και το εργατικό δυναμικό συρρικνώνεται, ενώ η εποχή της εύκολης ανάπτυξης μέσω της μαζικής αστικοποίησης, των επενδύσεων και των εξαγωγών έχει παρέλθει. Η μετάβαση σε ένα μοντέλο που θα στηρίζεται περισσότερο στην παραγωγικότητα, στην εγχώρια κατανάλωση και στην καινοτομία απαιτεί νέες επιλογές - και μεγαλύτερη δυνατότητα διόρθωσης των λαθών. Η ενίσχυση του ελέγχου από το Πεκίνο μπορεί να προσφέρει πειθαρχία και ταχύτητα στην εφαρμογή αποφάσεων. Μπορεί, όμως, να περιορίσει την πρωτοβουλία, να αποθαρρύνει την κριτική και να δυσκολέψει την έγκαιρη αναγνώριση προβλημάτων. Η πολιτική ζωή της Κίνας "ατροφεί" και η εποχή των μεταρρυθμίσεων έχει τελειώσει.
Η αντίφαση είναι εμφανής: όσο πιο σύνθετες γίνονται οι προκλήσεις, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η θεσμική ευελιξία· την ίδια στιγμή, η εξουσία συγκεντρώνεται όλο και περισσότερο. Η δημογραφική γήρανση δεν είναι πρόβλημα που λύνεται με μία διαταγή. Ούτε η χαμηλή εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων, η αδύναμη κατανάλωση ή η ανασφάλεια των νοικοκυριών αντιμετωπίζονται μόνο με νέους στόχους παραγωγής. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης. Η χώρα διαθέτει τεράστιες παραγωγικές δυνατότητες, ισχυρή τεχνολογική βάση και κράτος ικανό να κινητοποιεί πόρους σε μεγάλη κλίμακα. Το "μακρύ λυκόφως" του τίτλου δεν περιγράφει μια ξαφνική πτώση, αλλά τον κίνδυνο παρατεταμένης επιβράδυνσης: μια υπερδύναμη που παραμένει ισχυρή, αλλά δυσκολεύεται να μετατρέψει την ισχύ της σε νέα περίοδο ευημερίας.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους, η διάκριση έχει πρακτική σημασία. Μια Κίνα με μικρότερη ανάπτυξη δεν γίνεται αυτομάτως λιγότερο ισχυρή ή λιγότερο διεκδικητική. Μπορεί να συνεχίσει να επενδύει στην τεχνολογία, στην άμυνα και στην επιρροή της στο εξωτερικό, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει εντονότερες πιέσεις στο εσωτερικό. Η δημογραφική κάμψη, επομένως, δεν προδικάζει την έκβαση του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων· αλλάζει τους όρους του.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η Κίνα θα παραμείνει σημαντική δύναμη. Είναι αν το πολιτικό της σύστημα θα επιτρέψει τις προσαρμογές που απαιτεί μια χώρα με λιγότερους εργαζομένους, περισσότερους συνταξιούχους και μικρότερα περιθώρια για ανάπτυξη όπως εκείνη των προηγούμενων δεκαετιών.
Add comment
Comments