Η απόφαση να μεταδοθεί ζωντανά η εκτέλεση του Νιντάλ Χασάν, συνδέεται με τον πίνακα του Γκόγια "Η 3η Μαΐου 1808" και μας οδηγεί στη διαπίστωση πως : το δημόσιο θέαμα της κρατικής βίας μπορεί να πλήξει περισσότερο το κράτος παρά τον καταδικασμένο.
Από τον Philip Kennicott | The Washington Post
Απόδοση – δημοσιογραφική επιμέλεια: Αληκτώ | Greece2Day
Η απόφαση του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας να μεταδώσει ζωντανά την εκτέλεση του Νιντάλ Χασάν, του δράστη της επίθεσης στο Φορτ Χουντ το 2009, επαναφέρει ένα παλιό ερώτημα: τι συμβαίνει όταν η κρατική τιμωρία γίνεται δημόσιο θέαμα;
Ο κριτικός τέχνης Φίλιπ Κένικοτ προσεγγίζει το ζήτημα μέσα από έναν από τους πιο γνωστούς πίνακες του Φρανθίσκο Γκόγια, την "3η Μαΐου 1808". Εκεί, Γάλλοι στρατιώτες εκτελούν Ισπανούς πολίτες. Τα πρόσωπα των στρατιωτών είναι κρυμμένα, ενώ το βλέμμα του θεατή οδηγείται στους ανθρώπους που πρόκειται να πεθάνουν.
Η εικόνα της εκτέλεσης δεν επιβεβαιώνει αυτομάτως την ισχύ του κράτους. Συχνά προκαλεί το αντίθετο: κάνει ορατή την απόλυτη ανισορροπία ανάμεσα σε εκείνον που κρατά την εξουσία και σε εκείνον που βρίσκεται στο έλεός της.
Η υπόθεση Χασάν και η δημόσια μετάδοση
Ο Χασάν, πρώην ψυχίατρος του αμερικανικού στρατού, καταδικάστηκε για την επίθεση στο Φορτ Χουντ του Τέξας, κατά την οποία σκοτώθηκαν 13 άνθρωποι και τραυματίστηκαν 32. Η εκτέλεσή του από εκτελεστικό απόσπασμα έχει προγραμματιστεί για τις 3 Δεκεμβρίου.
Διαβάστε ακόμα: Το κράτος θέλει να ελέγξει το μέλλον - Κανείς όμως δεν μπορεί
Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε ότι το κοινό θα μπορεί να παρακολουθήσει την εκτέλεση, ενώ το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ότι θα μεταδοθεί ζωντανά. Αν πραγματοποιηθεί με αυτόν τον τρόπο, θα πρόκειται για την πρώτη ζωντανή διαδικτυακή μετάδοση εκτέλεσης από τον αμερικανικό στρατό. Το Κέντρο Πληροφόρησης για τη Θανατική Ποινή επισημαίνει πάντως, ότι δεν υπάρχει σχετικό προηγούμενο ή κανονιστικό πλαίσιο στις ΗΠΑ και ότι οι δηλώσεις του Χέγκσεθ μπορεί να εκφράζουν πρόθεση, χωρίς να έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί οι πρακτικοί όροι.
Δεν αμφισβητείται η βαρύτητα των εγκλημάτων του Χασάν. Το ερώτημά είναι τι σημαίνει για το κράτος να μετατρέπει την εκτέλεση ενός ανθρώπου - ακόμη και ενός καταδικασμένου για μαζική δολοφονία - σε εικόνα προς κατανάλωση.
Το μάθημα του Γκόγια
Στον πίνακα του Γκόγια, ο άνθρωπος που εκτελείται στέκεται με ανοιχτά τα χέρια, φωτισμένος στο κέντρο της σύνθεσης. Οι στρατιώτες που τον σημαδεύουν είναι σχεδόν απρόσωποι. Η σκηνή δεν παρουσιάζει την εκτέλεση ως τελετουργία δικαιοσύνης· φανερώνει τη μηχανική και απρόσωπη δύναμη που ασκείται πάνω σε ένα ανυπεράσπιστο σώμα.
Αυτή η οπτική, τείνει να ανθρωποποιεί τον καταδικασμένο, ακόμη κι όταν το έγκλημά του προκαλεί αποτροπιασμό. Η δημόσια έκθεση δεν εξαφανίζει την ενοχή του· μετατοπίζει, όμως, το βλέμμα στην πράξη του κράτους και στην ευθύνη που συνοδεύει την άσκηση της θανατηφόρας εξουσίας.
Το ίδιο ισχύει με το βίντεο της εκτέλεσης του Σαντάμ Χουσεΐν το 2006. Η καταγραφή εκείνη, δεν ενίσχυσε το κύρος του νεοσύστατου ιρακινού κράτους. Αντίθετα, άφησε πίσω της μια εικόνα ταπεινωτικής και βρώμικης διαδικασίας. Κατά την ίδια λογική, η δημόσια μετάδοση μιας εκτέλεσης στις ΗΠΑ θα μπορούσε να εκθέσει τη χώρα σε διεθνή κριτική και να υπονομεύσει την εικόνα του στρατού της.
Από τη δικαιοσύνη στο θέαμα
Η μετάδοση δεν είναι απλώς ζήτημα επικοινωνιακής τακτικής. Είναι μια επιλογή που αλλάζει τον χαρακτήρα της τιμωρίας: από διαδικασία του κράτους γίνεται θέαμα για το κοινό. Η επίκληση της αποτροπής - ότι οι πολίτες πρέπει να δουν τις συνέπειες των εγκλημάτων - δεν αναιρεί το ερώτημα αν η ορατότητα της βίας υπηρετεί τη δικαιοσύνη ή καλλιεργεί την εκδίκηση.
Πολλές κυβερνήσεις εγκατέλειψαν τις δημόσιες εκτελέσεις τον 19ο αιώνα, καθώς αυτές προκαλούσαν αναταραχές και υπονόμευαν την αποδοχή της θανατικής ποινής. Στις ΗΠΑ, οι εκτελέσεις παραμένουν κρυμμένες από το ευρύ κοινό. Η ζωντανή μετάδοση θα ανέτρεπε αυτή την πρακτική και θα έφερνε τη χώρα σε μια ιδιαίτερα μικρή ομάδα κρατών που εξακολουθούν να εφαρμόζουν δημόσιες εκτελέσεις.
Η πολιτική της «σκληρότητας»
Η επιλογή συνδέει την πρόταση του Χέγκσεθ με την πολιτική γλώσσα που εξυμνεί την επιθετικότητα και την ανδρεία. Στην ομιλία του στην Αθήνα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, μίλησε για την αρχαιοελληνική έννοια του "θυμού" - την ορμή, τη φιλοδοξία και το πνεύμα που ωθεί σε ηρωικές πράξεις.
Αντιπαραβάλλεται η επίκληση αυτών των ιδεών με τη δημόσια προβολή μιας εκτέλεσης. Όταν η πολιτική ηγεσία ντύνει τη βία με τη γλώσσα της ανδρείας και της ισχύος, κινδυνεύει να παρουσιάσει ως δύναμη αυτό που στην πραγματικότητα είναι μια επίδειξη κυριαρχίας πάνω σε έναν ανυπεράσπιστο κρατούμενο.
Η αναλογία με τον Γκόγια λειτουργεί έτσι ως προειδοποίηση για την πολιτική των εικόνων: όποιος οργανώνει το θέαμα δεν ελέγχει αναγκαστικά και το νόημά του. Μπορεί να επιδιώκει να επιδείξει την κρατική ισχύ, αλλά η εικόνα να καταλήξει να αποτυπώνει τη σκληρότητα, την απανθρωπιά και την ηθική ευθύνη του κράτους.
Η δημόσια εκτέλεση δεν θα ενισχύσει κατ’ ανάγκην τη δικαιοσύνη ή την ασφάλεια. Μπορεί, αντίθετα, να πλήξει τη φήμη του αμερικανικού στρατού και να μετατρέψει την κρατική τιμωρία σε ένα μόνιμο ψηφιακό θέαμα βίας.
Add comment
Comments