Στη μία πλευρά της Γαλλίας υπάρχουν οι οθόνες των αγορών. Εκεί οι αριθμοί λένε ότι το δημόσιο χρέος έχει φθάσει στο 119% του ΑΕΠ, το δημοσιονομικό έλλειμμα παραμένει πάνω από 5%, η κυβέρνηση πρέπει να δανειστεί ποσά-ρεκόρ και η απόδοση του δεκαετούς ομολόγου πλησιάζει το 5%.
Από τον Ίκαρο | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Στην άλλη πλευρά υπάρχουν οι σχολικές αίθουσες. Εκεί οι αριθμοί είναι διαφορετικοί. Τάξεις με υπερβολικά πολλούς μαθητές. Ώρες διδασκαλίας που χάνονται επειδή δεν υπάρχουν καθηγητές. Κτίρια που χρειάζονται επισκευές. Και μαθητές που υποστηρίζουν ότι το κράτος τούς ζητά να κάνουν περισσότερα με λιγότερα.
Αυτές οι δύο Γαλλίες συναντήθηκαν στους δρόμους.
Και το αποτέλεσμα είναι μία από τις σοβαρότερες μαθητικές κινητοποιήσεις των τελευταίων ετών. Περισσότερα από 1.200 σχολεία έχουν συμμετάσχει ή επηρεαστεί από το κίνημα που ξεκίνησε στα υποβαθμισμένα προάστια του Παρισιού και εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι κινητοποιήσεις συνοδεύτηκαν από σοβαρά επεισόδια, καταστροφές και συγκρούσεις με την αστυνομία. Περίπου 5.000 άνθρωποι, στην πλειονότητά τους έφηβοι, συνελήφθησαν μέσα σε λίγες ημέρες, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές.
Η βία έχει πλέον σε σημαντικό βαθμό επισκιάσει τα αρχικά αιτήματα και η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οργανωμένες ακραίες ομάδες επιχειρούν να εκμεταλλευτούν τις διαδηλώσεις. Οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί που ξεκίνησαν τις κινητοποιήσεις μιλούν όμως για ένα πολύ παλαιότερο πρόβλημα: την υποβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης.
Και ακριβώς την ίδια στιγμή η γαλλική κυβέρνηση αντιμετωπίζει ένα άλλο πρόβλημα. Δεν έχει αρκετά χρήματα.
Η αριθμητική των αγορών
Η Γαλλία παρουσίασε τον προϋπολογισμό του 2027 με έναν βασικό στόχο: να πείσει τους επενδυτές ότι μπορεί ακόμη να ελέγξει τα δημόσια οικονομικά της.
Το σχέδιο προβλέπει συνολική δημοσιονομική προσπάθεια περίπου €54 δισ., εκ των οποίων €43 δισ. αποτελούν νέα μέτρα για το 2027. Προβλέπει μεταξύ άλλων πάγωμα των μισθών στον δημόσιο τομέα, περιορισμό της αναπροσαρμογής πολλών συντάξεων, παρεμβάσεις στις δαπάνες υγείας και περιορισμούς στους προϋπολογισμούς της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Γιατί τόσο μεγάλη πίεση; Επειδή η Γαλλία έχει αρχίσει να αντιμετωπίζει κάτι που επί χρόνια μπορούσε σχετικά εύκολα να αγνοεί. Το κόστος του χρέους. Όταν τα επιτόκια βρίσκονταν κοντά στο μηδέν, ένα πολύ μεγάλο δημόσιο χρέος μπορούσε να εξυπηρετείται σχετικά φθηνά.
Αυτό αλλάζει. Το γαλλικό δεκαετές ομόλογο έφθασε την 1η Οκτωβρίου σε απόδοση 4,96%, υψηλότερη από οποιαδήποτε στιγμή από το 2002. Και το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στα νέα ελλείμματα. Ομόλογα που είχαν εκδοθεί την εποχή των εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων λήγουν και πρέπει να αντικατασταθούν από νέα, πολύ ακριβότερα.
Η Γαλλία σχεδιάζει να εκδώσει περίπου €340 δισ. χρέους το 2027, ποσό-ρεκόρ. Αυτό δημιουργεί έναν μηχανισμό που είναι απλός αλλά εξαιρετικά επικίνδυνος. Το παλιό φθηνό χρέος λήγει, νέο ακριβότερο χρέος εκδίδεται, οι τόκοι αυξάνονται, το έλλειμμα μεγαλώνει και χρειάζεται περισσότερη δημοσιονομική προσαρμογή.
Και τότε αρχίζει η πολιτική.
Διαβάστε ακόμα: Ελλάς-Γαλλία συμμαχία και στις... χρεοκοπίες
Οι τόκοι αρχίζουν να ανταγωνίζονται το κοινωνικό κράτος
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο της γαλλικής ιστορίας. Το δημόσιο χρέος μοιάζει αφηρημένο μέχρι τη στιγμή που πρέπει να πληρωθούν οι τόκοι. Τότε αποκτά πραγματικό κόστος ευκαιρίας. Κάθε ευρώ που κατευθύνεται στους τόκους δεν μπορεί να δαπανηθεί δεύτερη φορά.
Δεν μπορεί ταυτόχρονα να γίνει μισθός καθηγητή. Νοσοκομειακή κλίνη. Σιδηροδρομική γραμμή. Αστυνομικός. Σύνταξη. Ή φορολογική ελάφρυνση.
Η γαλλική κυβέρνηση υπολογίζει ότι οι δαπάνες για τόκους μπορούν να φθάσουν περίπου τα €100 δισ. ετησίως μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Ήδη, σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομικών Roland Lescure, οι αυξανόμενοι τόκοι θα αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το μισό δημοσιονομικό έλλειμμα το επόμενο έτος.
Και εδώ η συζήτηση για το χρέος παύει να είναι υπόθεση οικονομολόγων. Γίνεται πολιτική.
Τι ζητούν οι μαθητές;
Το κίνημα δεν ξεκίνησε ως εξέγερση εναντίον του δημόσιου χρέους. Ξεκίνησε από πολύ πιο καθημερινά προβλήματα. Και την αίσθηση ότι οι μαθητές των φτωχότερων περιοχών λαμβάνουν χειρότερη δημόσια εκπαίδευση από εκείνους των πλουσιότερων. Το κίνημα ξεκίνησε στην περιοχή του Παρισιού και εξαπλώθηκε με εκπληκτική ταχύτητα.
Την 1η Οκτωβρίου περισσότερα από 1.020 λύκεια, σχεδόν ένα στα τέσσερα της χώρας, είχαν επηρεαστεί από απεργίες ή κινητοποιήσεις, σύμφωνα με το γαλλικό υπουργείο Παιδείας. Λίγο αργότερα ο αριθμός ξεπέρασε τα 1.200. Το γεγονός ότι το κίνημα ξεκίνησε από υποβαθμισμένες περιοχές έχει ιδιαίτερη σημασία.
Γιατί όταν το κράτος περιορίζει τις υπηρεσίες του, η επίπτωση δεν είναι ίδια για όλους. Ο πλούσιος μπορεί να αγοράσει αυτό που δεν του δίνει το κράτος
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα. Εάν ένα δημόσιο σχολείο δεν διαθέτει αρκετούς καθηγητές, μια εύπορη οικογένεια μπορεί να πληρώσει ιδιαίτερα μαθήματα. Μπορεί να επιλέξει ιδιωτικό σχολείο. Μπορεί να αγοράσει πρόσθετη εκπαιδευτική υποστήριξη.
Μια φτωχή οικογένεια δεν έχει αυτή την επιλογή. Το ίδιο συμβαίνει με την υγεία. Με τις μεταφορές. Με την ασφάλεια. Με τη φροντίδα ηλικιωμένων.
Όταν μια δημόσια υπηρεσία χειροτερεύει, η μεσαία και η ανώτερη τάξη μπορούν σε κάποιο βαθμό να αγοράσουν ιδιωτικό υποκατάστατο. Οι χαμηλότερες εισοδηματικές ομάδες όχι.
Γι’ αυτό οι περικοπές δημοσίων υπηρεσιών μπορεί να φαίνονται λογιστικά ουδέτερες στον προϋπολογισμό αλλά να έχουν πολύ διαφορετικές κοινωνικές συνέπειες. Και αυτή ακριβώς είναι η πολιτική εκρηκτικότητα της γαλλικής περίπτωσης.
Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα με το σύνθημα «δώστε περισσότερα χρήματα»
Το αντίθετο επιχείρημα είναι εξίσου ισχυρό. Εάν η κυβέρνηση απαντήσει σε κάθε κοινωνική απαίτηση αυξάνοντας τις δαπάνες, τι συμβαίνει στο έλλειμμα; Η Γαλλία προβλέπει δημοσιονομικό έλλειμμα περίπου 5,4% του ΑΕΠ για το 2026 και θέλει να το μειώσει στο 5% το 2027.
Ο ευρωπαϊκός στόχος παραμένει 3%. Το δημόσιο χρέος βρίσκεται ήδη στο 119% του ΑΕΠ. Άρα το κράτος δεν μπορεί απλώς να δανείζεται επ’ αόριστον για να ικανοποιεί κάθε απαίτηση. Ή μάλλον μπορεί. Αλλά μόνο εφόσον κάποιος συνεχίζει να αγοράζει τα ομόλογά του.
Και εκεί επιστρέφουμε στις αγορές.
Γιατί ενδιαφέρει τη Γαλλία τι σκέφτεται ένας διαχειριστής κεφαλαίων στο Λονδίνο;
Επειδή το γαλλικό κράτος χρειάζεται να δανειστεί εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ. Ο επενδυτής δεν είναι υποχρεωμένος να τα δώσει. Μπορεί να αγοράσει γερμανικά ομόλογα. Αμερικανικά. Ιταλικά. Εταιρικά. Ή να κρατήσει τα χρήματά του αλλού.
Για να επιλέξει τη Γαλλία πρέπει να θεωρεί ότι η απόδοση που του προσφέρεται αντισταθμίζει τον κίνδυνο. Όσο περισσότερο αμφιβάλλει για την ικανότητα της κυβέρνησης να ελέγξει το έλλειμμα, τόσο μεγαλύτερη απόδοση ζητά. Και όσο μεγαλύτερη απόδοση ζητά τόσο ακριβότερο γίνεται το χρέος.
Έτσι δημιουργείται ένας δεύτερος φαύλος κύκλος: το μεγάλο έλλειμμα μεγενθύνει την αμφιβολία των επενδυτών που ζητάνε υψηλότερες αποδόσεις, το κράτος επιβαρύνεται με περισσότερους τόκους, άρα πάμε για ακόμα μεγαλύτερο έλλειμμα.
Αυτόν ακριβώς τον κύκλο προσπαθεί να σταματήσει η γαλλική κυβέρνηση.
Αλλά η κυβέρνηση δεν κυβερνά μόνο για τις αγορές
Εδώ βρίσκεται το δεύτερο μισό της εξίσωσης. Μια κυβέρνηση μπορεί να πείσει την αγορά ομολόγων και ταυτόχρονα να χάσει την κοινωνία. Η δημοσιονομική προσαρμογή δεν γίνεται σε λογιστικό φύλλο. Γίνεται σε πραγματικές ζωές. Εάν παγώσεις τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, κάποιος χάνει αγοραστική δύναμη.
Εάν περιορίσεις τις δαπάνες υγείας, κάποιο νοσοκομείο πρέπει να βρει οικονομίες. Εάν περιορίσεις τις μεταβιβάσεις στην τοπική αυτοδιοίκηση, κάποιος δήμος πρέπει να κόψει δαπάνες ή να αυξήσει φόρους.
Εάν η εκπαίδευση λαμβάνει αύξηση χρηματοδότησης μικρότερη από την αύξηση των αναγκών και του κόστους λειτουργίας, η πραγματική πίεση στις σχολικές μονάδες μπορεί να συνεχιστεί.
Οι μαθητές συνδέουν τις κινητοποιήσεις με χρόνια υποεπένδυσης, ενώ η προτεινόμενη αύξηση του εκπαιδευτικού προϋπολογισμού δεν αρκεί, κατά τους επικριτές, για να αντιμετωπίσει τις ελλείψεις προσωπικού και τις υποδομές.
Και τότε εμφανίζεται η βία
Χρειάζεται όμως να διαχωριστούν δύο πράγματα. Τα προβλήματα των σχολείων είναι πραγματικά. Αυτό δεν καθιστά δικαιολογημένη τη βία.
Σχολικά κτίρια έχουν πυρποληθεί ή υποστεί σοβαρές ζημιές. Εκπαιδευτικοί, μαθητές και αστυνομικοί έχουν τραυματιστεί. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι ομάδες που δεν σχετίζονται με τα αρχικά αιτήματα έχουν παρεισφρήσει στις κινητοποιήσεις. Ο αρχηγός της αστυνομίας του Παρισιού Patrice Faure δήλωσε στις 3 Οκτωβρίου ότι το κίνημα έχει πλέον ξεφύγει από τον έλεγχο όσων το ξεκίνησαν και κάλεσε τους μαθητές να επιστρέψουν σε ειρηνικές μορφές διαμαρτυρίας.
Νέα πανεθνική ημέρα κινητοποιήσεων έχει προγραμματιστεί για την Τρίτη. Αυτό δημιουργεί έναν πρόσθετο κίνδυνο. Όσο περισσότερο η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται στις φωτιές και στις συγκρούσεις, τόσο περισσότερο εξαφανίζεται η αρχική συζήτηση για την κατάσταση των σχολείων.
Η Γαλλία έχει ξαναδεί αυτή την ταινία
Η γαλλική πολιτική ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα κυβερνήσεων που παρουσίασαν μια οικονομική μεταρρύθμιση ως τεχνικά αναγκαία και ανακάλυψαν ότι η κοινωνία δεν αντιμετωπίζει την οικονομική πολιτική ως τεχνικό ζήτημα. Συντάξεις. Φόροι καυσίμων. Εργασιακά. Αγροτική πολιτική.
Κάθε φορά το πρόβλημα είναι παρόμοιο. Ο οικονομολόγος μπορεί να εξηγήσει γιατί μια μεταρρύθμιση βελτιώνει τα δημόσια οικονομικά σε δέκα χρόνια. Ο πολίτης όμως ρωτά: "Τι χάνω εγώ τη Δευτέρα το πρωί;" Και οι δύο μπορεί να έχουν δίκιο.
Γιατί δεν αρκεί το «φορολογήστε τους πλούσιους»
Υπάρχει φυσικά η εναλλακτική της αύξησης των φόρων. Και ο γαλλικός προϋπολογισμός περιλαμβάνει φορολογικές παρεμβάσεις και περιορισμό φοροαπαλλαγών. Αλλά και εδώ υπάρχει όριο. Η Γαλλία βρίσκεται ήδη μεταξύ των οικονομιών με πολύ υψηλή συνολική φορολογική επιβάρυνση.
Ο προϋπολογισμός του 2027 προβλέπει φορολογικά έσοδα και κοινωνικές εισφορές που αντιστοιχούν περίπου στο 44,2% του ΑΕΠ. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν περιθώρια αλλαγής της κατανομής των φόρων. Υπάρχουν. Σημαίνει όμως ότι το δημοσιονομικό πρόβλημα μιας οικονομίας αυτού του μεγέθους δύσκολα λύνεται αποκλειστικά βρίσκοντας μία μικρή ομάδα ανθρώπων ή επιχειρήσεων που θα πληρώσει ολόκληρο τον λογαριασμό.
Όταν το έλλειμμα είναι διαρθρωτικό, αργά ή γρήγορα η συζήτηση φτάνει και στις δαπάνες.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι η ανάπτυξη
Υπάρχει όμως ένας τρίτος δρόμος που συχνά χάνεται ανάμεσα στις λέξεις "φόροι" και "περικοπές". Η ανάπτυξη. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ έχει δύο μέρη. Το χρέος. Και το ΑΕΠ. Εάν η οικονομία μεγαλώνει γρήγορα, ένα μεγάλο χρέος γίνεται ευκολότερο να εξυπηρετηθεί. Εάν η οικονομία παραμένει στάσιμη, ακόμη και μικρότερα ελλείμματα γίνονται δυσκολότερα.
Γι’ αυτό η βαθύτερη πρόκληση για τη Γαλλία δεν είναι απλώς να βρει €54 δισ. στον επόμενο προϋπολογισμό. Είναι να αυξήσει την παραγωγικότητα και την ανάπτυξη αρκετά ώστε να μη χρειάζεται κάθε χρόνο να επιλέγει ανάμεσα σε περισσότερους φόρους και λιγότερες υπηρεσίες.
Και εδώ η εκπαίδευση επιστρέφει ειρωνικά στο κέντρο της συζήτησης. Τι ακριβώς κόβεις όταν κόβεις την εκπαίδευση; Η εκπαίδευση εμφανίζεται στον κρατικό προϋπολογισμό ως δαπάνη. Οικονομικά όμως είναι επίσης επένδυση.
Καλύτερα εκπαιδευμένοι εργαζόμενοι σημαίνουν υψηλότερη παραγωγικότητα. Υψηλότερη παραγωγικότητα σημαίνει υψηλότερους μισθούς. Υψηλότεροι μισθοί σημαίνουν μεγαλύτερα φορολογικά έσοδα. Και μεγαλύτερο ΑΕΠ σημαίνει χαμηλότερο βάρος του χρέους σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας.
Άρα υπάρχει μια πραγματική διαφορά ανάμεσα στο να μειώνεις μια αναποτελεσματική δημόσια δαπάνη και στο να υποεπενδύεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Το δύσκολο για κάθε κυβέρνηση είναι να γνωρίζει ποιο από τα δύο κάνει.
Δύο αριθμητικές, μία χώρα
Και κάπως έτσι επιστρέφουμε στις δύο Γαλλίες. Η πρώτη βλέπει 119% χρέος προς ΑΕΠ, 5,4% έλλειμμα και €340 δισ. νέες εκδόσεις ομολόγων. Τόκους που κατευθύνονται προς τα €100 δισ. ετησίως.
Και λέει: "Αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί".
Η δεύτερη βλέπει: ελλείψεις καθηγητών, υπερπλήρεις τάξεις, σχολεία που χρειάζονται επισκευές, δημόσιους υπαλλήλους που χάνουν αγοραστική δύναμη.
Και απαντά: "Δεν υπάρχει άλλο περιθώριο για περικοπές". Το πρόβλημα είναι ότι και οι δύο μπορεί να έχουν δίκιο.
Και αυτό είναι που κάνει τη γαλλική κρίση πολύ μεγαλύτερη από μια εβδομάδα μαθητικών διαδηλώσεων.
Ποιος πληρώνει τελικά;
Το δημόσιο χρέος δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να μεταθέσουμε μια δύσκολη απόφαση στο μέλλον. Δεν αυξάνουμε φόρους σήμερα. Δεν μειώνουμε δαπάνες σήμερα. Δανειζόμαστε.
Για ένα διάστημα αυτό λειτουργεί. Μερικές φορές για δεκαετίες. Αλλά το χρέος δεν εξαφανίζει το κόστος. Μεταφέρει τον χρόνο πληρωμής του. Κάποια στιγμή ο λογαριασμός εμφανίζεται. Μπορεί να εμφανιστεί ως υψηλότερος φόρος. Ως χαμηλότερη σύνταξη. Ως παγωμένος μισθός. Ως λιγότερες δημόσιες υπηρεσίες.
Ή απλώς ως μεγαλύτερο μέρος του κρατικού προϋπολογισμού που πηγαίνει στους τόκους αντί για οτιδήποτε άλλο.
Και αυτή είναι ίσως η πραγματική ιστορία πίσω από όσα συμβαίνουν σήμερα στη Γαλλία. Στις αγορές συζητούν ποια απόδοση χρειάζεται για να αγοράσει κάποιος το επόμενο γαλλικό ομόλογο.
Στα σχολεία συζητούν πόσοι καθηγητές λείπουν από την επόμενη τάξη. Φαίνονται δύο εντελώς διαφορετικές συζητήσεις.
Στην πραγματικότητα είναι η ίδια. Η συζήτηση για το ποιος πληρώνει όταν ένα κράτος επί χρόνια ξοδεύει περισσότερα από όσα εισπράττει.
Add comment
Comments