Φάκελος Παγκόσμιο Χρέος: Η Βρετανία δαπάνησε £1,1 τρισ. περισσότερα σε επιδόματα απ’ ό,τι σε υποδομές

Μια μεταβίβαση δεν είναι επένδυση

Η έκθεση καταγράφει ότι σήμερα η Βρετανία δαπανά κατά μέσο όρο το 4,6% του ΑΕΠ σε επιδόματα για ανθρώπους εργάσιμης ηλικίας, έναντι 2,9% σε δημόσιες επενδύσεις. Με άλλα λόγια, το κράτος κατευθύνει πολύ περισσότερους πόρους στην κάλυψη εισοδηματικών απωλειών παρά στη δημιουργία κεφαλαίου που θα μπορούσε να στηρίξει μελλοντική ανάπτυξη. Η σύγκριση δεν σημαίνει ότι οι δύο κατηγορίες δαπανών μπορούν να ανταλλάσσονται μηχανικά. Ούτε αποδεικνύει ότι το σύνολο των επιδομάτων προκάλεσε το δημόσιο χρέος. Δείχνει, όμως, ότι ένα κράτος με υψηλές επαναλαμβανόμενες δαπάνες και χαμηλότερη επένδυση έχει λιγότερο δημοσιονομικό χώρο για να αυξήσει την παραγωγική του ικανότητα. Αν οι παροχές δεν οδηγούν περισσότερους ανθρώπους στην εργασία και δεν συνοδεύονται από ισχυρότερη ανάπτυξη, ο λογαριασμός παραμένει: υψηλότεροι φόροι, περισσότερο χρέος ή λιγότερες δυνατότητες για άλλες δημόσιες προτεραιότητες.

Η εικόνα γίνεται πιο συγκεκριμένη στις περιοχές που έχουν παγιδευτεί στην αδράνεια. Το Centre for Social Justice εντοπίζει 3.369 μικρές γειτονιές όπου οι δικαιούχοι επιδομάτων εκτός εργασίας υπερβαίνουν το 50% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας. Στις περιοχές αυτές ζουν περίπου 860.000 άνθρωποι. Σε σχεδόν 19.000 γειτονιές, το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνά το ένα τρίτο. Αυτά τα στοιχεία δεν περιγράφουν ολόκληρες πόλεις ούτε σημαίνουν ότι όλοι όσοι λαμβάνουν βοήθεια μπορούν να εργαστούν. Δείχνουν, όμως, πόσο βαθιά μπορεί να ριζώσει η απομάκρυνση από την εργασία σε συγκεκριμένες κοινότητες. Εκεί, η παροχή κινδυνεύει να γίνει υποκατάστατο της οικονομικής ευκαιρίας - και η πολιτική να περιοριστεί στη διαχείριση της εξάρτησης.

Όταν η εργασία δεν συμφέρει

Η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο αιχμηρή όταν εξετάζεται το κίνητρο για εργασία. Σε ένα χαρακτηριστικό, αλλά συγκεκριμένο μοντέλο νοικοκυριού, το Centre for Social Justice υπολογίζει ότι ένας άγαμος, οικονομικά ανενεργός δικαιούχος που συνδυάζει επίδομα καθολικής πίστωσης, στεγαστική στήριξη και επίδομα αναπηρίας μπορεί να λάβει παροχές αξίας περίπου £27.400 τον χρόνο, χωρίς φόρο. Ένας εργαζόμενος με τον εθνικό κατώτατο μισθό θα χρειαζόταν μικτές αποδοχές άνω των £33.000 - και πάνω από 50 ώρες δουλειάς την εβδομάδα - για να φθάσει αντίστοιχο καθαρό εισόδημα. Πρόκειται για παράδειγμα συγκεκριμένου συνδυασμού παροχών, όχι για τον μέσο δικαιούχο.  Εδώ εμφανίζεται ο ηθικός κίνδυνος του συστήματος πρόνοιας: όταν η διαφορά ανάμεσα στο εισόδημα από εργασία και στο πακέτο παροχών μικραίνει υπερβολικά ή γίνεται δυσνόητη, το σύστημα μπορεί να αποθαρρύνει την επιστροφή στην απασχόληση. Δεν πρόκειται να κατηγορήσουμε τον άνεργο ή τον ασθενή επειδή προσπαθεί να επιβιώσει. Πρόκειται να κρίνουμε ένα κράτος που σχεδιάζει παροχές χωρίς να εξασφαλίζει ότι η εργασία προσφέρει καθαρά καλύτερη προοπτική.

Το ίδιο το μέγεθος της δαπάνης επιβάλλει επανεξέταση. Ο προϋπολογισμός των επιδομάτων για ανθρώπους εργάσιμης ηλικίας προβλέπεται να φθάσει τα £136,1 δισ. το 2026/27, έχοντας αυξηθεί κατά £49,6 δισ. σε πραγματικούς όρους από το 2019/20. Περίπου 6,7 εκατομμύρια άνθρωποι στην Αγγλία, την Ουαλία και τη Σκωτία λαμβάνουν τουλάχιστον μία παροχή εκτός εργασίας - περίπου ένας στους έξι ανθρώπους εργάσιμης ηλικίας.