Η Βρετανία οδεύει προς ένα ιστορικό ορόσημο που κάθε άλλο παρά λόγος πανηγυρισμού είναι. Το δημόσιο χρέος της χώρας αναμένεται να ξεπεράσει τα 3 τρισεκατομμύρια λίρες μέσα στο 2026, προκαλώντας αυξανόμενη ανησυχία σε οικονομολόγους και αγορές.
Ανάμεσα στις πιο ηχηρές προειδοποιήσεις ξεχωρίζει εκείνη του διακεκριμένου οικονομολόγου Kenneth Rogoff, πρώην επικεφαλής οικονομολόγου του ΔΝΤ και καθηγητή του Harvard University, ο οποίος εκτιμά ότι η Βρετανία έχει πλέον περισσότερες από 50% πιθανότητες να αντιμετωπίσει σοβαρή κρίση χρέους πριν από το τέλος της δεκαετίας.
Και όταν μια τέτοια προειδοποίηση προέρχεται από έναν από τους κορυφαίους μελετητές των κρατικών χρεοκοπιών παγκοσμίως, δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.
Τα 3 τρισ. λίρες και ο λογαριασμός των τόκων
Η κλίμακα του προβλήματος είναι εντυπωσιακή.
Με δημόσιο χρέος κοντά στα 3 τρισ. λίρες:
- Επιτόκιο 1% σημαίνει ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης περίπου 30 δισ. λίρες.
- Επιτόκιο 5% σημαίνει περίπου 150 δισ. λίρες ετησίως.
Το τελευταίο ποσό αντιστοιχεί περίπου στις ετήσιες αμοιβές σχεδόν τεσσάρων εκατομμυρίων εργαζομένων με μεσαίο μισθό στη Βρετανία.
Το πρόβλημα είναι ότι οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων βρετανικών ομολόγων έχουν κινηθεί τα τελευταία χρόνια κοντά σε αυτά τα επίπεδα, αυξάνοντας δραματικά το βάρος των τόκων.
«Τυπώνουμε χρήμα» δεν σημαίνει ότι λύνεται το πρόβλημα
Ένα συνηθισμένο επιχείρημα όσων υποβαθμίζουν τον κίνδυνο είναι ότι η Βρετανία δανείζεται στο δικό της νόμισμα.
Διαθέτει:
- τη στερλίνα,
- ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα,
- δυνατότητα έκδοσης νέου χρήματος.
Θεωρητικά, επομένως, δεν μπορεί να χρεοκοπήσει όπως μια χώρα που δανείζεται σε ξένο νόμισμα.
Ο Rogoff και άλλοι οικονομολόγοι απαντούν ότι αυτή η άποψη παραβλέπει μια κρίσιμη πραγματικότητα.
Η εκτύπωση χρήματος, δεν δημιουργεί πραγματικό πλούτο, δεν αυξάνει την παραγωγικότητα, δεν υποχρεώνει τους επενδυτές να συνεχίσουν να αγοράζουν κρατικό χρέος σε χαμηλά επιτόκια.
Αν οι αγορές θεωρήσουν ότι η νομισματική κυριαρχία χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο δημοσιονομικής πειθαρχίας, η τιμωρία μπορεί να έρθει μέσω:
- υποτίμησης της στερλίνας,
- αύξησης του πληθωρισμού,
- εκτίναξης των αποδόσεων των ομολόγων.
Το χρέος αυξάνεται ταχύτερα από την οικονομία
Το θεμελιώδες πρόβλημα είναι απλό.
Καμία χώρα δεν μπορεί επ’ αόριστον να αυξάνει το χρέος της ταχύτερα από το εισόδημα που παράγει για να το εξυπηρετήσει.
Σήμερα το καθαρό δημόσιο χρέος της Βρετανίας προσεγγίζει το 94% του ΑΕΠ.
Το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους εκτοξεύθηκε:
- από 39 δισ. λίρες το 2019-20
- σε 106 δισ. λίρες το 2024-25.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη καθώς μεγάλο μέρος του φθηνού δανεισμού της περιόδου της πανδημίας λήγει και αντικαθίσταται από νέο χρέος με πολύ υψηλότερα επιτόκια.
Σύμφωνα με το βρετανικό Γραφείο Δημοσιονομικής Ευθύνης (OBR), κάθε μόνιμη αύξηση κατά μία ποσοστιαία μονάδα στις αποδόσεις των ομολόγων προσθέτει περίπου 12 δισ. λίρες ετησίως στο κόστος εξυπηρέτησης μέσα σε πέντε χρόνια.
Η ανάπτυξη παραμένει αναιμική
Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα είναι ότι η οικονομία δεν αναπτύσσεται με επαρκή ρυθμό.
Το ΑΕΠ ανά κάτοικο έχει ουσιαστικά παραμείνει στάσιμο από πριν την πανδημία.
Οι προβλέψεις του OBR για τα επόμενα χρόνια χαρακτηρίζονται εξαιρετικά υποτονικές σε σύγκριση με τα ιστορικά δεδομένα.
Η αδύναμη ανάπτυξη περιορίζει τα φορολογικά έσοδα, την αύξηση των μισθών, τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.
Και χωρίς ισχυρή ανάπτυξη, η διαχείριση ενός τόσο μεγάλου χρέους γίνεται όλο και πιο δύσκολη.
Οι τρεις δύσκολες επιλογές της κυβέρνησης
Η κυβέρνηση έχει ουσιαστικά τρεις επιλογές:
- Ισχυρότερη ανάπτυξη
Είναι η πιο ανώδυνη πολιτικά λύση, αλλά και η δυσκολότερη στην πράξη.
Η αύξηση της παραγωγικότητας απαιτεί μεταρρυθμίσεις, επενδύσεις και πολιτικές αποφάσεις που συχνά έχουν πολιτικό κόστος.
- Περισσότεροι φόροι
Η Βρετανία ήδη κατευθύνεται προς το υψηλότερο φορολογικό βάρος της μεταπολεμικής περιόδου.
Περαιτέρω αυξήσεις ενδέχεται να περιορίσουν τις ιδιωτικές επενδύσεις και να επιβραδύνουν ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη.
- Μείωση δαπανών
Πρόκειται για την επιλογή που το πολιτικό σύστημα αποφεύγει συστηματικά να συζητήσει.
Το κοινωνικό κράτος και οι συντάξεις στο επίκεντρο
Οι δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας αναμένεται να φθάσουν τις 333 δισ. λίρες το 2025-26.
Παράλληλα:
- οι συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις αυξάνονται συνεχώς,
- το προσωπικό του δημόσιου τομέα έχει διευρυνθεί,
- οι μισθολογικές και συνταξιοδοτικές δεσμεύσεις αυξάνονται χωρίς αντίστοιχη βελτίωση παραγωγικότητας.
Αυτό οδηγεί στο πολιτικά δύσκολο ερώτημα:
Πόσο μεγάλο κράτος μπορεί πραγματικά να χρηματοδοτήσει η βρετανική οικονομία;
Θα χρειαστεί ξανά το ΔΝΤ;
Η αναφορά στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ξυπνά δυσάρεστες μνήμες για το Ηνωμένο Βασίλειο.
Το 1976 η χώρα υποχρεώθηκε να προσφύγει στο ΔΝΤ για οικονομική στήριξη, σε μία από τις πιο ταπεινωτικές στιγμές της μεταπολεμικής ιστορίας της.
Ο Rogoff δεν προβλέπει απαραίτητα επανάληψη εκείνου του σεναρίου.
Ωστόσο, εκτιμά ότι μια σύγχρονη μορφή κρίσης θα μπορούσε να περιλαμβάνει αυστηρότερη επιτήρηση από διεθνείς οργανισμούς, τεχνική υποστήριξη από το ΔΝΤ, ή απλώς σκληρή “τιμωρία” από τις αγορές ομολόγων.
Στην πραγματικότητα, οι αγορές μπορούν να επιβάλουν δημοσιονομική πειθαρχία πολύ πριν εμφανιστεί το ΔΝΤ, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού και αναγκάζοντας την κυβέρνηση να λάβει μέτρα που δεν επιθυμεί.
Οι ευθύνες της Τράπεζας της Αγγλίας
Στο στόχαστρο των επικριτών βρίσκεται και η Τράπεζα της Αγγλίας.
Κατά την περίοδο της πανδημίας:
- επεκτάθηκε δραστικά η ποσότητα χρήματος,
- συνεχίστηκαν οι αγορές ομολόγων ακόμη και μετά το τέλος της έκτακτης ανάγκης,
- ο πληθωρισμός υποτιμήθηκε ως προσωρινό φαινόμενο.
Όταν τελικά ξεκίνησε η σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής, τα επιτόκια αυξήθηκαν απότομα, επιβαρύνοντας τους κατόχους στεγαστικών δανείων, τους φορολογούμενους και το ίδιο το δημόσιο χρέος.
Μια προειδοποίηση που δεν μπορεί να αγνοηθεί
Η προειδοποίηση του Rogoff δεν σημαίνει ότι η Βρετανία βρίσκεται ένα βήμα πριν από τη χρεοκοπία.
Σημαίνει όμως ότι οι δημοσιονομικές ανισορροπίες, η χαμηλή ανάπτυξη, το υψηλό χρέος και η εξάρτηση από τις αγορές ομολόγων δημιουργούν ένα επικίνδυνο μείγμα.
Όπως δείχνει η ιστορία των κρατικών κρίσεων χρέους, οι αγορές σπάνια προειδοποιούν εγκαίρως. Συνήθως η πίεση συσσωρεύεται αργά και η κρίση ξεσπά ξαφνικά.
Και αυτό ακριβώς είναι το σενάριο που φοβούνται πλέον αρκετοί οικονομολόγοι για τη βρετανική οικονομία καθώς πλησιάζει η επόμενη δεκαετία.
Add comment
Comments