Η νέα βιογραφία του Όλιβερ Σόντεν φωτίζει τη ζωή του Χέκτορ Μονρό, του συγγραφέα που έγινε γνωστός ως Σάκι. Οι ευφυείς, συχνά σκληρές ιστορίες του σατίριζαν την εδουαρδιανή κοινωνία και εξακολουθούν να μοιάζουν παράξενα σύγχρονες.
Από την Αληκτώ | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Ανάμεσα στα πολλά μυστήρια που περιβάλλουν τον Χέκτορ Μονρό, τον ιδιοφυή αφηγητή που έμεινε γνωστός με το ψευδώνυμο "Σάκι", η προέλευση του ονόματος έχει συζητηθεί πολύ. Στη νέα, εξαιρετικά καλογραμμένη και διεισδυτική βιογραφία του, ο Όλιβερ Σόντεν υιοθετεί την άποψη της αδελφής του Μονρό, Έθελ: ότι το όνομα παραπέμπει στον οινοχόο του έργου Ρουμπαγιάτ του Ομάρ Καγιάμ, όπως το απέδωσε ο Έντουαρντ Φιτζέραλντ.
Γιατί, όμως, όχι "Σάκι" (saky), όπως λέγεται ένας παιχνιδιάρης πίθηκος της Νότιας Αμερικής, ή "Σάχι" (Sahi), ο αγκαθωτός σκαντζόχοιρος από το Βιβλίο της Ζούγκλας του Κίπλινγκ; Με δεδομένη την περιφρόνηση του Σάκι για τις συμβάσεις και τις ευπρέπειες, είναι δελεαστικό να υποθέσει κανείς ότι το όνομα ήταν ένα λογοπαίγνιο με τη λέξη sarky - δηλαδή "σαρκαστικός".
Ένας από τους σπουδαιότερους κωμικούς συγγραφείς
Η πιο ουσιαστική θέση του Σόντεν είναι ότι ο Σάκι αξίζει να καταταχθεί ανάμεσα στους "μεγαλύτερους κωμικούς συγγραφείς της αγγλικής γλώσσας". Δεν πρόκειται για υπερβολή. Οι ιστορίες του αποτυπώνουν με εκπληκτική οξυδέρκεια τις αδυναμίες της ανώτερης μεσαίας τάξης της εδουαρδιανής εποχής, ενώ παράλληλα φανερώνουν μια δαιμονικά ευρηματική φαντασία για τον εσωτερικό κόσμο των παιδιών και των ζώων.
Η απρόκλητη βία και η σκανταλιάρικη φαντασία - συχνά με αιφνίδιους θανάτους - κάνουν τα διηγήματά του συγκλονιστικά και απρόβλεπτα. Ο σαρκαστικός Σάκι μπορεί να είναι αμείλικτα απαλλαγμένος από συναισθηματισμούς, αλλά διαθέτει και λυρική ακρίβεια: είναι ένας έξοχος τεχνίτης του λόγου. Η πρόζα του φτάνει κατευθείαν στο ουσιώδες, περιγράφοντας με δέκα κοφτές λέξεις όσα άλλοι θα χρειάζονταν εκατό πλαδαρές.
Οι περιορισμοί του είναι, βέβαια, εμφανείς. Τα καλύτερα έργα του είναι εξαιρετικά σύντομα - ίσως να ταιριάζει περισσότερο να τα αποκαλέσει κανείς βινιέτες. Ανάμεσα στους συγχρόνους του, ο Χένρι Τζέιμς και ο Κίπλινγκ πέτυχαν μεγαλύτερη συνθετική και συναισθηματική πολυπλοκότητα στο ίδιο είδος. Οι απόπειρές του σε μεγαλύτερες φόρμες, με δύο ατελή μυθιστορήματα και το θεατρικό έργο The Watched Pot, δεν πέτυχαν.
Ωστόσο, ο Σάκι είναι αναμφισβήτητα μάστορας της γραφής. Ο Σόντεν εντοπίζει την επίδραση των ανατροπών, των λογοπαιγνίων - όπως "η ομορφιά φτάνει μόνο μέχρι το βάθος της αμαρτίας" - και των επιγραμμάτων του, σε συγγραφείς όπως ο Ρόναλντ Φέρμπανκ, ο Π. Τζ. Γούντχαουζ, ο Έβελιν Γουό, η Άιβι Κόμπτον-Μπέρνετ, η Μιούριελ Σπαρκ και ο Ρόαλντ Νταλ. Ο Σάκι δεν έχει παλιώσει· ο κυνισμός του μοιάζει απολύτως σύγχρονος.
Η αινιγματική ζωή του Χέκτορ Μονρό
Παρά τη διαρκή επιρροή του, ο ίδιος ο συγγραφέας παραμένει δυσπρόσιτος. Ο Μονρό φρόντισε να κρύψει τα ίχνη του και άφησε μεγάλα κενά στο αρχείο της ζωής του. Η Έθελ, που διαφύλαξε τη μνήμη του, τον υπερασπιζόταν χωρίς κριτική απόσταση και κατέστρεψε μεγάλο μέρος όσων είχαν απομείνει. Ελάχιστες επιστολές του σώζονται, ενώ οι φίλοι του, εξαιτίας της ήπιας συμπεριφοράς και της συνηθισμένης εμφάνισής του, δεν κατάφεραν ποτέ να τον καταλάβουν πλήρως.
Ο Σόντεν αναφέρεται στην "απόκοσμη παραδοξότητά" του, χωρίς να παραβλέπει ότι ο Μονρό έμοιαζε ταυτόχρονα αρκετά συνηθισμένος. Από πού προήλθε η ιδιοφυΐα του και τι της συνέβη;
Ο Χέκτορ Μονρό γεννήθηκε στη Βιρμανία το 1870. Η μητέρα του πέθανε όταν εκείνος ήταν ακόμη βρέφος - σκοτώθηκε από μια αγελάδα που όρμησε πάνω της, σε μια μοίρα που θα μπορούσε να έχει επινοήσει ο ίδιος ο Σάκι. Ο πατέρας του, αξιωματικός της Αυτοκρατορικής Αστυνομίας, έστειλε τον Χέκτορ και τα δύο αδέλφια του πίσω στην αγροτική περιοχή του Ντέβον. Εκεί τα παιδιά μεγάλωσαν υπό την επίβλεψη δύο αυταρχικών ανύπαντρων θειάδων, οι οποίες αντιπαθούσαν η μία την άλλη και δεν έτρεφαν ιδιαίτερη αγάπη ούτε για τα παιδιά. Τα γεύματα γίνονταν σιωπηλά, τα παράθυρα έμεναν κλειστά και η Κυριακή τηρούνταν με αυστηρότητα.
Ο μικρός Χέκτορ ήταν φιλάσθενος και φανερά ταραγμένος. Κάποτε κυνηγούσε την αδελφή του γύρω από το παιδικό δωμάτιο, φωνάζοντας: "Είμαι ο Θεός, θα καταστρέψω τον κόσμο" - ένα περιστατικό που σήμερα θα οδηγούσε πιθανότατα σε άμεση παραπομπή σε παιδοψυχολόγο. "Πολλές από τις ιστορίες του", γράφει ο Σόντεν, "ήταν μια εκδίκηση για μια παιδική ηλικία που τον είχε πληγώσει".
Η σεξουαλική ταυτότητα και η συγγραφική φωνή
Σε αυτό το σημείο, ο Σόντεν θέτει το λεπτό ζήτημα της σεξουαλικής ταυτότητας του Μονρό. Πολλές ιστορίες του περιστρέφονται γύρω από την κωμωδία που γεννούν νεαροί κομψευόμενοι και νωθροί άνδρες, βυθισμένοι στον αισθητισμό του Όσκαρ Ουάιλντ και του περιοδικού The Yellow Book. Γυμνοί ή ελαφρά ντυμένοι άνδρες εμφανίζονται επίσης παρεμπιπτόντως, σε σκηνές της υπαίθρου ή κοντά στο νερό.
Ο Μονρό διατηρούσε στενή σχέση με δύο φίλους, τον Ρόθεϊ Ρέινολντς και τον Γουίλιαμ Σπάικσμαν, με τους οποίους για ένα διάστημα μοιραζόταν τον ίδιο χώρο. Μετά τον θάνατό του, η ανιψιά του ανακάλυψε ένα μενταγιόν σε σχήμα καρδιάς που του ανήκε και έφερε την επιγραφή "Στον Χέκτορ, με όλη μου την αγάπη, Σίριλ". Όλα αυτά παραπέμπουν στην ομοφυλοφιλία, αλλά ο Σόντεν δικαιολογημένα αντιμετωπίζει με επιφύλαξη την κατηγορηματική χρήση της ταμπέλας. Περιγράφει τον Μονρό ως "ισόβιο εργένη" και ως άνθρωπο "που δεν ήταν φτιαγμένος για γάμο". Απλώς δεν υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία που να επιβεβαιώνουν οποιαδήποτε εικασία.
Μετά το οικοτροφείο, οι ορίζοντές του διευρύνθηκαν χάρη σε μια μεγάλη περιοδεία στην Ευρώπη και σε μια σύντομη θητεία στην Αυτοκρατορική Αστυνομία στη Βιρμανία, η οποία διακόπηκε όταν προσβλήθηκε από ελονοσία. Επιστρέφοντας στο Λονδίνο, έγραψε, χωρίς προφανή λόγο, μια μη ακαδημαϊκή και αναξιόπιστη ιστορία της Ρωσίας, γνωστή κυρίως για τις αλλεπάλληλες επιδεικτικές περιγραφές της.
Η ξεχωριστή συγγραφική του φωνή άρχισε να διαμορφώνεται μόλις το 1901, στην κορύφωση της καταστροφικής αποτυχίας του πολέμου των Μπόερς. Τότε υιοθέτησε το ψευδώνυμό του και στράφηκε στην πολιτική σάτιρα, αντλώντας χαρακτήρες από την Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων. Το ύφος του έγινε αιχμηρό, διορατικό και αποστασιοποιημένο.
Από την πολιτική σάτιρα στα «αντιπαιδαγωγικά» διηγήματα
Αυτές οι αρετές τον υπηρέτησαν κατά την εξαετή θητεία του ως ανταποκριτή εξωτερικού για την The Morning Post. Κάλυψε τα Βαλκάνια και υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της σφαγής της "Ματωμένης Κυριακής" στην Αγία Πετρούπολη. Ενδέχεται, μάλιστα, να ήταν και Βρετανός κατάσκοπος.
Το 1908 είχε πλέον κουραστεί από τη δημοσιογραφία και άρχισε να γράφει τις ιστορίες για τις οποίες θα έμενε γνωστός. Συνήθως δεν ξεπερνούσαν τις δύο χιλιάδες λέξεις. Αυτά τα "αντιπαιδαγωγικά παραμύθια", όπως τα περιγράφει ο Σόντεν, θυσίαζαν "την ηθική στον βωμό του πνεύματος". Αρχικά δημοσιεύονταν σε περιοδικά και αργότερα κυκλοφορούσαν σε βιβλία. Το The Chronicles of Clovis ήταν μία από τις πρώτες επιτυχίες του εκδοτικού οίκου The Bodley Head.
Οι πομπώδεις και αυτάρεσκοι Εδουαρδιανοί μπορεί να σοκάρονταν από τον Τομπερμόρι, τη γάτα που μιλούσε, ή τον Γκάμπριελ-Έρνεστ, το γυμνό παιδί-λύκο. Ταυτόχρονα, όμως, γοητεύονταν από τον ανατρεπτικό παγανισμό των ιστοριών - έναν παγανισμό που άγγιζε το σουρεαλιστικό. Τα αστεία για τους Εβραίους σε μια ιστορία όπως το The Unrest-Cure θα θεωρούνταν σήμερα απαράδεκτα. Ο Σάκι, άλλωστε, δεν ήταν επιεικής με κανέναν.
Ο πόλεμος και η τελευταία ανατροπή
Η ζωή του Μονρό έκρυβε μια τελευταία, αιχμηρή ανατροπή. Καθώς η πολιτική κατάσταση στην Ευρώπη επιδεινωνόταν, έμοιαζε να μετανιώνει για τον σαρκασμό του. Οι κομψευόμενοι νεαροί και οι αναρχικοί περιθωριακοί που είχε δημιουργήσει ως απολαυστική λογοτεχνική πρόκληση άρχισαν να παρουσιάζονται ως επικίνδυνοι εκφυλισμένοι.
Αντίθετα, οι σχολαστικοί και οι πατριώτες έμοιαζαν τελικά να έχουν δίκιο. Η έλλειψη ακλόνητου ηθικού σθένους στη Βρετανία έγινε το θέμα του αδέξιου, αλλά ειλικρινούς μυθιστορήματός του When William Came. Γραμμένο βιαστικά και δημοσιευμένο το 1913, ήταν μια δυναμική έκκληση να αντιμετωπιστεί η κατάσταση με σοβαρότητα.
Ο ίδιος ο Μονρό δεν ήθελε να μείνει στο περιθώριο. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, είπε ψέματα για την ηλικία του ώστε να καταταγεί. Στάλθηκε στο Δυτικό Μέτωπο ως απλός στρατιώτης των Royal Fusiliers, επισκεύαζε συρματοπλέγματα στα χαρακώματα και συμμετείχε μαζί με τους υπόλοιπους σε "φιλικούς αγώνες ποδοσφαίρου". Έγραφε ότι περνούσε "πολύ ευχάριστα" και ότι η εμπειρία ήταν "σαν να είσαι ταυτόχρονα αγόρι και άνδρας". Το 1916, στη Μάχη του Σομ, μια σφαίρα τον διαπέρασε στο κεφάλι.
Το σώμα του Σάκι δεν βρέθηκε ποτέ. Το όνομα "Munro H. H." είναι, ωστόσο, χαραγμένο στη μεγάλη αναμνηστική αψίδα του Τιεπβάλ. Ο Σόντεν επισημαίνει την ύψιστη ειρωνεία: τα νεκρολογικά σημειώματα εξυμνούσαν τη γενναιότητα, την καλοσύνη και την ειλικρίνειά του - αρετές που η γραφή του, πιο ζωντανή όταν γινόταν πιο σκληρή, είχε αντιμετωπίσει με βαθιά καχυποψία.
Add comment
Comments