Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς φαίνεται να πιστεύει ότι, όταν επιστρέψει από τις θερινές του διακοπές, η πολιτική θύελλα που έχει ξεσπάσει γύρω του θα έχει κοπάσει.
"Υποθέτω ότι μέχρι τον Σεπτέμβριο τα πράγματα θα έχουν ηρεμήσει κάπως", δήλωσε την περασμένη εβδομάδα, μετά την ανοικτή εσωκομματική δυσαρέσκεια που προκάλεσαν οι χειρισμοί του στον πρόσφατο κυβερνητικό ανασχηματισμό.
Ίσως, όμως, να υποτιμά την πίεση που συσσωρεύεται στο εσωτερικό της ίδιας του της παράταξης.
Ενόψει των κρίσιμων περιφερειακών εκλογών του Σεπτεμβρίου, στις οποίες η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει πλέον ρεαλιστικές πιθανότητες να αναδειχθεί για πρώτη φορά κυρίαρχη πολιτική δύναμη σε γερμανικό κρατίδιο, στο εσωτερικό της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης (CDU) έχει αρχίσει να συζητείται ακόμη και ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα θα έμοιαζε σχεδόν αδιανόητο.
Η αντικατάσταση του ίδιου του καγκελαρίου.
Οι Γερμανοί έχουν ήδη βρει και τη λέξη: Kanzlertausch, δηλαδή "αλλαγή καγκελαρίου".
Η CDU συζητά την επόμενη ημέρα
Μέχρι στιγμής, η δημόσια κριτική εναντίον του Μερτς προέρχεται κυρίως από πολιτικά στελέχη που βρέθηκαν εκτός κυβέρνησης μετά τον ανασχηματισμό.
Στο παρασκήνιο, όμως, η εικόνα φαίνεται διαφορετική.
Σύμφωνα με το POLITICO, ολοένα περισσότεροι πολιτικοί της κεντροδεξιάς CDU συζητούν το ενδεχόμενο αντικατάστασης του Μερτς, παρότι βρίσκεται στην καγκελαρία για λίγο περισσότερο από έναν χρόνο.
Για τα γερμανικά πολιτικά δεδομένα, μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν εξαιρετικά ασυνήθιστη.
Η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης υπήρξε επί δεκαετίες συνώνυμη της πολιτικής σταθερότητας. Η Γερμανία δεν είχε την παράδοση των συνεχών κυβερνητικών ανατροπών της μεταπολεμικής Ιταλίας ούτε την πρόσφατη εμπειρία της Βρετανίας, όπου οι πρωθυπουργοί άλλαζαν με εντυπωσιακή ταχύτητα.
Η άνοδος όμως του AfD ανατρέπει σταδιακά τους παραδοσιακούς κανόνες του γερμανικού πολιτικού παιχνιδιού.
Το AfD αλλάζει τα πάντα
Η λογική όσων εξετάζουν το σενάριο του Kanzlertausch είναι σχετικά απλή.
Εάν η CDU υποστεί σοβαρές απώλειες στις ανατολικές περιφερειακές εκλογές και το AfD καταγράψει ιστορικές νίκες, οι Χριστιανοδημοκράτες ενδέχεται να χρειαστούν ένα ισχυρό πολιτικό "σοκ" προκειμένου να ανακτήσουν την πρωτοβουλία των κινήσεων.
Και για ορισμένους στο εσωτερικό του κόμματος, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει την αντικατάσταση ενός καγκελαρίου που δεν έχει καταφέρει να ξεφύγει από τις εξαιρετικά χαμηλές δημοσκοπικές επιδόσεις του.
Πρόκειται, ωστόσο, για ένα στοίχημα τεράστιου πολιτικού ρίσκου.
Το AfD, που προηγείται πλέον σε εθνικό επίπεδο σε αρκετές δημοσκοπήσεις, θα επιχειρούσε σχεδόν βέβαια να εκμεταλλευτεί μια νέα κυβερνητική κρίση, παρουσιάζοντας τα παραδοσιακά κόμματα ως ένα πολιτικό σύστημα που βρίσκεται σε αποσύνθεση.
Και η αντικατάσταση ενός καγκελαρίου αρκετά χρόνια πριν από την κανονική λήξη της θητείας του θα έφερνε τη Γερμανία σε σχεδόν αχαρτογράφητα πολιτικά νερά.
Μόλις τρεις ανάλογες περιπτώσεις στη μεταπολεμική Γερμανία
Η ιστορία δείχνει πόσο ασυνήθιστο θα ήταν ένα τέτοιο σενάριο.
Μόνο τρεις εν ενεργεία καγκελάριοι στη μεταπολεμική Γερμανία αντικαταστάθηκαν από πολιτικό του ίδιου πολιτικού στρατοπέδου.
Το 1963, ο 87χρονος Κόνραντ Αντενάουερ αποχώρησε ανοίγοντας τον δρόμο στον Λούντβιχ Έρχαρντ.
Το 1966 ο Έρχαρντ εγκατέλειψε την καγκελαρία μετά την κατάρρευση του κυβερνητικού συνασπισμού του, ενώ το 1974 ο Σοσιαλδημοκράτης Βίλι Μπραντ παραιτήθηκε μετά το σκάνδαλο κατασκοπείας που συγκλόνισε την κυβέρνησή του.
Η σημερινή περίπτωση θα ήταν διαφορετική.
Ο Μερτς δεν αντιμετωπίζει μέχρι στιγμής κάποιο αντίστοιχο θεσμικό ή προσωπικό σκάνδαλο. Το βασικό πρόβλημα είναι πολιτικό: η εκλογική φθορά και η αμφισβήτηση της ικανότητάς του να ανακόψει την άνοδο του AfD.
Χέντρικ Βουστ: Ο πιθανότερος διάδοχος
Στο επίκεντρο των σεναρίων βρίσκεται ήδη ένα συγκεκριμένο όνομα: ο Χέντρικ Βουστ, πρωθυπουργός της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, του πολυπληθέστερου κρατιδίου της Γερμανίας.
Ο Βουστ παρουσιάζεται ως ο πιθανότερος διάδοχος του Μερτς στην περίπτωση που η CDU αποφασίσει ότι χρειάζεται αλλαγή ηγεσίας.
Η συζήτηση έχει πλέον περάσει από τους κομματικούς διαδρόμους στα μεγάλα γερμανικά μέσα ενημέρωσης. Το Der Spiegel αφιέρωσε μάλιστα κεντρικό θέμα στο ενδεχόμενο μιας εσωκομματικής εξέγερσης, υπό τον χαρακτηριστικό τίτλο "Palace Revolt" – "Εξέγερση στο Παλάτι".
Στελέχη των Χριστιανοδημοκρατών επιβεβαιώνουν ότι η συζήτηση υπάρχει, αν και αποφεύγουν να τοποθετηθούν επωνύμως.
Η δυσαρέσκεια, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, σχετίζεται τόσο με την υποχώρηση της εμπιστοσύνης στις πολιτικές ικανότητες του καγκελαρίου όσο και με τον φόβο ότι ο Μερτς δεν θα μπορέσει να διατηρήσει ενωμένη την CDU εάν το AfD σαρώσει στις εκλογές του Σεπτεμβρίου.
Ο μεγάλος φόβος της 6ης και της 20ής Σεπτεμβρίου
Οι επόμενες εβδομάδες θα μπορούσαν να αποδειχθούν καθοριστικές.
Οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το AfD ικανό ακόμη και να εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία στη Σαξονία-Άνχαλτ στις εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου.
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξαιρετικά ισχυρή θέση στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και αναμένεται να σημειώσει υψηλές επιδόσεις και στο Βερολίνο στις 20 Σεπτεμβρίου.
Για την CDU υπάρχει και ένας ακόμη, ίσως μεγαλύτερος, κίνδυνος.
Μετά τις εκλογές, μεμονωμένα στελέχη των Χριστιανοδημοκρατών στην ανατολική Γερμανία θα μπορούσαν να αποφασίσουν να στηρίξουν μια κυβέρνηση υπό το AfD.
Κάτι τέτοιο θα κατέρριπτε στην πράξη το περίφημο Brandmauer, το "τείχος προστασίας" που έχουν υψώσει τα παραδοσιακά γερμανικά κόμματα απέναντι στην ακροδεξιά, και θα ακύρωνε τη μακροχρόνια δέσμευση του Μερτς ότι το AfD δεν θα αποκτήσει κυβερνητική εξουσία με τη βοήθεια της CDU.
Γι’ αυτό και στελέχη του κόμματος θεωρούν ότι η πραγματική συζήτηση για το μέλλον του καγκελαρίου θα ξεκινήσει μετά την ανακοίνωση των εκλογικών αποτελεσμάτων.
Η γερμανική πολιτική σταθερότητα δοκιμάζεται
Μια ανατροπή του Μερτς θα είχε συνέπειες πολύ ευρύτερες από μια απλή αλλαγή προσώπου στην καγκελαρία.
Θα αποτελούσε ακόμη μία ένδειξη ότι το παραδοσιακό μοντέλο πολιτικής σταθερότητας της Γερμανίας βρίσκεται υπό πίεση.
Η προηγούμενη κεντροαριστερή κυβέρνηση είχε ήδη καταρρεύσει λιγότερο από δύο χρόνια νωρίτερα. Μια νέα κυβερνητική κρίση θα μπορούσε ακόμη και να οδηγήσει σε πρόωρες ομοσπονδιακές εκλογές.
Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Μάιντς, Κάι Άρτσχαϊμερ, συνδέει την κατάσταση με τον ολοένα μεγαλύτερο κατακερματισμό του γερμανικού κομματικού συστήματος.
Τα κόμματα του πολιτικού κέντρου αναγκάζονται πλέον να δημιουργούν συχνά δύσκολους και ιδεολογικά ανομοιογενείς συνασπισμούς προκειμένου να κρατήσουν εκτός εξουσίας τις ενισχυόμενες δυνάμεις στα άκρα του πολιτικού συστήματος.
Κατά τον ίδιο, η Γερμανία ίσως απλώς αρχίζει να βιώνει την πολιτική αστάθεια που πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες γνωρίζουν εδώ και χρόνια.
«Λίγη σταθερότητα, παρακαλώ»
Οι εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση έχουν ήδη αρχίσει.
Η Κριστιάνε Χόφμαν, πρώην εκπρόσωπος του Σοσιαλδημοκράτη καγκελαρίου Όλαφ Σολτς, προειδοποίησε ότι η διάλυση της συνοχής της Χριστιανικής Ένωσης δεν εξυπηρετεί κανέναν στο δημοκρατικό κέντρο.
"Λίγη σταθερότητα, παρακαλώ", ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με πολλαπλές κρίσεις και ότι η Γερμανία δεν έχει την πολυτέλεια μιας πολιτικής παράλυσης.
Το ερώτημα, όμως, είναι τι θα συμβεί εάν οι εκλογές του Σεπτεμβρίου επιβεβαιώσουν τις σημερινές δημοσκοπήσεις.
Πώς μπορεί να αντικατασταθεί ο Μερτς
Υπάρχουν δύο βασικοί δρόμοι.
Ο λιγότερο συγκρουσιακός θα ήταν να παραιτηθεί ο ίδιος ο Μερτς, επιτρέποντας στην κυβερνητική πλειοψηφία να εκλέξει νέο καγκελάριο.
Εάν αρνηθεί, οι αντίπαλοί του θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν το λεγόμενο "εποικοδομητικό ψήφο δυσπιστίας": η Bundestag δεν μπορεί απλώς να ανατρέψει έναν καγκελάριο, αλλά πρέπει ταυτόχρονα να εκλέξει τον διάδοχό του.
Μια τέτοια διαδικασία θα ήταν πολιτικά εκρηκτική και θα μπορούσε να προκαλέσει βαθιά ρήγματα στον κυβερνητικό συνασπισμό CDU/CSU και Σοσιαλδημοκρατών.
Ο Σέντερ στηρίζει Μερτς
Προς το παρόν, πάντως, ο Μερτς εξακολουθεί να διαθέτει την υποστήριξη κορυφαίων προσωπικοτήτων του συντηρητικού στρατοπέδου.
Ο ισχυρός πρωθυπουργός της Βαυαρίας και πρόεδρος της CSU, Μάρκους Σέντερ, απέρριψε δημόσια τα σενάρια αντικατάστασής του.
"Είμαι απολύτως πεπεισμένος ότι ο Φρίντριχ Μερτς θα παραμείνει καγκελάριος", δήλωσε στο ARD.
Κατά τον Σέντερ, μια αλλαγή στην καγκελαρία θα μπορούσε να οδηγήσει τους συντηρητικούς σε "πλήρη αποδιοργάνωση" και ενδεχομένως σε νέες εκλογές.
Και αυτό, προειδοποίησε, στην παρούσα συγκυρία θα μπορούσε τελικά να ωφελήσει κυρίως τις ριζοσπαστικές πολιτικές δυνάμεις.
AfD 28%, CDU/CSU 21%
Οι αριθμοί εξηγούν την αυξανόμενη νευρικότητα.
Σύμφωνα με το Poll of Polls του POLITICO, το AfD βρίσκεται πλέον στην πρώτη θέση σε εθνικό επίπεδο με 28%, ενώ οι συντηρητικοί του Μερτς περιορίζονται στο 21%.
Ακόμη πιο ανησυχητική για τον καγκελάριο είναι η προσωπική του δημοτικότητα.
Μόλις 13% των Γερμανών δηλώνουν ικανοποιημένοι από την απόδοσή του, σύμφωνα με την τελευταία μέτρηση ARD-DeutschlandTrend – το χαμηλότερο ποσοστό που έχει καταγράψει εν ενεργεία καγκελάριος στη σχεδόν 30χρονη ιστορία της συγκεκριμένης έρευνας.
Η απογοήτευση σχετίζεται κυρίως με την αδυναμία της κυβέρνησης να δώσει ισχυρή ώθηση στην προβληματική γερμανική οικονομία, αλλά και με τις αντιδράσεις απέναντι στις βαθιές μεταρρυθμίσεις που σχεδιάζονται στο συνταξιοδοτικό σύστημα και την υγειονομική περίθαλψη.
Πρόκειται για αλλαγές που θεωρούνται πολιτικά δύσκολες και πιθανότατα θα έχουν άμεσο οικονομικό κόστος για μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων.
Ο Σεπτέμβριος μπορεί να αλλάξει τη Γερμανία
Για την ώρα, η ισχυρότερη άμυνα του Μερτς ίσως δεν είναι η δημοτικότητά του αλλά ο φόβος των στελεχών της CDU απέναντι στο άγνωστο.
Η απομάκρυνση ενός καγκελαρίου έπειτα από λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, ενώ το AfD βρίσκεται στην κορυφή των δημοσκοπήσεων, θα μπορούσε να προκαλέσει ακριβώς την αστάθεια που οι Χριστιανοδημοκράτες θέλουν να αποφύγουν.
Όπως σημειώνει ο Κάι Άρτσχαϊμερ, δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί πολλά στελέχη του συντηρητικού χώρου να υποστηρίζουν ότι η αντικατάσταση του Μερτς αποτελεί τη λύση και ότι αξίζει να αναλάβουν όλους τους κινδύνους μιας τέτοιας κίνησης μόνο και μόνο με την ελπίδα μιας δημοσκοπικής ανάκαμψης.
"Θα ήταν μια εντελώς τρελή ιδέα", εκτιμά.
Ωστόσο, όλα θα κριθούν στις κάλπες.
Εάν το AfD επιβεβαιώσει τις δημοσκοπήσεις και κατακτήσει για πρώτη φορά την πρωτιά – ή ακόμη περισσότερο την εξουσία – σε γερμανικό κρατίδιο, το πολιτικό σοκ δεν θα περιοριστεί στην ανατολική Γερμανία.
Θα φτάσει μέχρι την καγκελαρία.
Και τότε η συζήτηση για το Kanzlertausch μπορεί να πάψει να αποτελεί παρασκηνιακό σενάριο και να μετατραπεί σε μία από τις σοβαρότερες πολιτικές κρίσεις της μεταπολεμικής Γερμανίας.
Add comment
Comments