Μία από τις πιο φιλόδοξες προτάσεις για το μέλλον της οικονομικής διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης φέρνει στο τραπέζι η Ισπανία, ανοίγοντας ξανά μια συζήτηση που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικά απαγορευμένη.
Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ εισηγείται τη δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού μέσω του οποίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορεί να δανείζεται εκ μέρους των κρατών - μελών, αντλώντας έως και €850 δισ. ετησίως από τις διεθνείς αγορές.
Η πρόταση, σύμφωνα με έγγραφο που κυκλοφόρησε μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης στη συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης, καθώς επαναφέρει στο προσκήνιο το διαχρονικό δίλημμα μεταξύ δημοσιονομικής αλληλεγγύης και εθνικής δημοσιονομικής ευθύνης.
Η νέα πρόταση της Μαδρίτης
Η Ισπανία υποστηρίζει ότι ο κοινός δανεισμός δεν αποτελεί απλώς ένα εργαλείο αλληλεγγύης, αλλά έναν τρόπο μείωσης του κόστους χρηματοδότησης για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της, η δημιουργία ενός μεγάλου και μόνιμου ευρωπαϊκού εκδότη χρέους θα ενίσχυε σημαντικά τη ρευστότητα των ευρωπαϊκών ομολόγων, περιορίζοντας σταδιακά το ασφάλιστρο κινδύνου που ζητούν σήμερα οι επενδυτές.
Η ισπανική κυβέρνηση εκτιμά ότι το νέο σύστημα θα μπορούσε:
- να μειώσει τις ετήσιες δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους κατά περίπου €5 δισ. (€8 δις ευρώ πληρώνει μόνο η Ελλάδα!!) στα πρώτα χρόνια,
- ενώ σε βάθος χρόνου η συνολική εξοικονόμηση θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και τα €25 δισ. ετησίως.
Πώς θα λειτουργεί
Το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός νέου μηχανισμού, του European Sovereign Facility (ESF).
Μέσω αυτού:
- η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδίδει ομόλογα στις διεθνείς αγορές,
- θα συγκεντρώνει κεφάλαια για λογαριασμό των κρατών - μελών,
- και στη συνέχεια θα τα διαθέτει με τη μορφή δανείων στις συμμετέχουσες χώρες.
Η λογική είναι ότι πολλές χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος θα μπορούν να χρηματοδοτούνται φθηνότερα μέσω ενός μεγάλου ευρωπαϊκού μηχανισμού αντί να δανείζονται αποκλειστικά με το δικό τους όνομα.
Το παράδειγμα του Ταμείου Ανάκαμψης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε το πρώτο μεγάλο βήμα προς τον κοινό δανεισμό το 2021.
Μετά την πανδημία αποφασίστηκε η έκδοση έως €750 δισ. κοινών ευρωπαϊκών ομολόγων για τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης (NextGenerationEU).
Ωστόσο, εκείνη η απόφαση είχε παρουσιαστεί εξαρχής ως απολύτως έκτακτη και προσωρινή.
Η νέα ισπανική πρόταση διαφοροποιείται ριζικά, καθώς επιδιώκει να μετατρέψει τον κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό σε μόνιμο εργαλείο οικονομικής πολιτικής.
Γιατί αντιδρούν η Γερμανία και η Ολλανδία
Το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι τεχνικό αλλά πολιτικό.
Η Γερμανία και η Ολλανδία αντιτίθενται εδώ και χρόνια στην ιδέα των λεγόμενων "ευρωομολόγων", θεωρώντας ότι οδηγούν σε αμοιβαιοποίηση του χρέους και δημιουργούν κίνητρα δημοσιονομικής χαλάρωσης.
Οι δύο χώρες διαθέτουν:
- ιδιαίτερα υψηλή πιστοληπτική αξιολόγηση,
- χαμηλό κόστος δανεισμού,
- και δυνατότητα άντλησης κεφαλαίων φθηνότερα από ό,τι μπορεί σήμερα η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Με απλά λόγια, δεν έχουν οικονομικό όφελος από έναν μηχανισμό που θα μειώσει κυρίως το κόστος δανεισμού των πιο υπερχρεωμένων οικονομιών.
Η προσπάθεια συμβιβασμού
Η Μαδρίτη επιχειρεί να καμφθούν οι αντιρρήσεις των βόρειων χωρών προτείνοντας έναν μηχανισμό οικονομικής αντιστάθμισης.
Σύμφωνα με το σχέδιο, οι χώρες που θα επιβαρύνονταν ελαφρώς από τη συμμετοχή τους θα αποζημιώνονται μέσω ειδικού χρηματοδοτικού πλαισίου, ώστε η συμμετοχή τους να μην συνεπάγεται καθαρή οικονομική απώλεια.
Παράλληλα, η Ισπανία υποστηρίζει ότι όσο αυξάνεται ο όγκος των εκδόσεων ευρωπαϊκών ομολόγων τόσο περισσότερο θα μειώνεται το επιτόκιο δανεισμού της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μακροπρόθεσμα, εκτιμά ότι το κόστος χρηματοδότησης θα μπορούσε να προσεγγίσει ή ακόμη και να υποχωρήσει κάτω από το αντίστοιχο της Γερμανίας.
Πότε θα μπορούσε να εφαρμοστεί
Η ισπανική πρόταση προβλέπει ότι ο νέος μηχανισμός θα τεθεί σε λειτουργία με την έναρξη του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή από το 2028.
Δικαίωμα συμμετοχής θα έχουν μόνο τα κράτη που τηρούν τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Εφόσον συμμετάσχουν όλα τα κράτη-μέλη μαζί με τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM), η ετήσια δυνατότητα άντλησης κεφαλαίων θα μπορούσε να φθάσει τα €850 δισ..
Χωρίς το Βερολίνο δύσκολα προχωρά
Παρά τις αισιόδοξες προβλέψεις της Ισπανίας, αρκετοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν έντονες επιφυλάξεις.
Διπλωμάτες της ΕΕ εκτιμούν ότι χωρίς τη συμμετοχή της Γερμανίας και της Ολλανδίας το σχέδιο δύσκολα θα αποκτήσει την απαιτούμενη αξιοπιστία στις αγορές.
Εξάλλου, η ίδια η ισπανική πρόταση αναγνωρίζει ότι η συμμετοχή των πέντε μεγαλύτερων εκδοτών κρατικού χρέους της Ευρωζώνης - Γερμανίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ισπανίας και Ολλανδίας - αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του εγχειρήματος.
Ένα νέο κεφάλαιο στη συζήτηση για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση
Η πρόταση της Μαδρίτης δεν αφορά μόνο τον τρόπο χρηματοδότησης των κρατών.
Αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής οικονομικής ολοκλήρωσης και επαναφέρει το ερώτημα εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα παραμείνει μια ένωση εθνικών δημοσιονομικών πολιτικών ή θα εξελιχθεί σταδιακά σε μια οικονομική ένωση με κοινή διαχείριση του δημόσιου χρέους.
Η απάντηση δεν θα καθορίσει μόνο το μέλλον της Ευρωζώνης, αλλά και την ισορροπία δυνάμεων ανάμεσα στον ευρωπαϊκό Νότο, που ζητά μεγαλύτερη δημοσιονομική αλληλεγγύη, και τον Βορρά, ο οποίος εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με βαθιά δυσπιστία κάθε μορφή μόνιμου κοινού δανεισμού.
Add comment
Comments