Η οικονομική πίεση στο Ιράν εισέρχεται σε μια νέα, πολύ πιο επικίνδυνη φάση. Σχεδόν έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, το ιρανικό ριάλ κατέρρευσε σε ιστορικό χαμηλό έναντι του δολαρίου, την ώρα που η κυβέρνηση του Donald Trump ετοιμάζεται να εξαπολύσει έναν νέο γύρο κυρώσεων με στόχο όχι μόνο την Τεχεράνη, αλλά και τις χώρες και τις επιχειρήσεις που εξακολουθούν να συναλλάσσονται μαζί της.
Από την Ε.Μ. | Συντακτική ομάδα Greece2Day
Στην ανεπίσημη αγορά συναλλάγματος, όπου πραγματοποιείται μεγάλο μέρος των πραγματικών συναλλαγών των Ιρανών, το δολάριο έφθασε τη Δευτέρα περίπου στα 2 εκατ. ριάλ, με το Associated Press να καταγράφει επίπεδο 2,02 εκατ. ριάλ ανά δολάριο. Η επίσημη ισοτιμία της κεντρικής τράπεζας βρίσκεται περίπου στα 1,5 εκατ., αλλά απέχει πλέον σημαντικά από την πραγματικότητα της αγοράς.
Η νέα πτώση έρχεται λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση του Trump για μια "συντριπτική οικονομική επιχείρηση" εναντίον του Ιράν και ενώ ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Scott Bessent προετοιμάζει την επόμενη φάση της αμερικανικής στρατηγικής. Ο ίδιος χρησιμοποιεί έναν εξαιρετικά βαρύ χαρακτηρισμό: "οικονομική D-Day".
Η Ουάσιγκτον αλλάζει στόχο: Από το Ιράν στους εμπορικούς του εταίρους
Η στρατηγική που διαμορφώνεται στην Ουάσιγκτον φαίνεται να πηγαίνει ένα βήμα πέρα από τις κλασικές κυρώσεις εναντίον ιρανικών εταιρειών, τραπεζών και αξιωματούχων. Ο στόχος είναι πλέον να αυξηθεί δραστικά το κόστος για οποιαδήποτε τρίτη χώρα, τράπεζα ή εταιρεία συνεχίζει να παρέχει οικονομική διέξοδο στην Τεχεράνη. Ο Bessent αναμένεται να παρουσιάσει τις νέες κυρώσεις τη Δευτέρα. Σύμφωνα με το Reuters, η Ουάσιγκτον προετοιμάζεται να στοχεύσει τους εμπορικούς εταίρους του Ιράν, ενώ η Κίνα έχει ήδη αντιδράσει, δηλώνοντας ότι οι κυρώσεις δεν αποτελούν λύση και ότι θα προστατεύσει τα συμφέροντά της.
Το μήνυμα της αμερικανικής κυβέρνησης είναι ουσιαστικά: ή συναλλάσσεστε με το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα υπό αμερικανική επιρροή ή συνεχίζετε να στηρίζετε οικονομικά το Ιράν. Το περιθώριο για ταυτόχρονη πρόσβαση και στα δύο επιχειρείται να περιοριστεί δραστικά.
Bessent: «Η μεγαλύτερη οικονομική επίθεση που έγινε ποτέ»
Σε άρθρο του στους Financial Times, ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών περιγράφει την επιχείρηση με όρους που παραπέμπουν περισσότερο σε στρατιωτική εκστρατεία παρά σε συμβατική πολιτική κυρώσεων. Ο Bessent υποστηρίζει ότι η νέα φάση θα αποτελεί τη μεγαλύτερη χρηματοπιστωτική επίθεση που έχει οργανωθεί εναντίον αντιπάλου και ξεκαθαρίζει ότι ο στόχος είναι να κοπούν οι οικονομικές γραμμές που εξακολουθούν να συνδέουν το ιρανικό καθεστώς με τον υπόλοιπο κόσμο.
Η στρατηγική είναι φιλόδοξη. Δεν αρκεί πλέον να δυσκολεύεται το Ιράν να πουλήσει πετρέλαιο. Η Ουάσιγκτον θέλει να δυσκολέψει ταυτόχρονα: Ιράν → εξαγωγές πετρελαίου → εισροή δολαρίων → διεθνείς πληρωμές → εισαγωγές → χρηματοδότηση κράτους και οικονομίας. Εάν σπάσουν αρκετοί κρίκοι αυτής της αλυσίδας ταυτόχρονα, η πίεση μεταφέρεται πολύ γρήγορα στην ισοτιμία του ριάλ.
Το ριάλ πλησιάζει τα 2 εκατομμύρια ανά δολάριο
Η αγορά συναλλάγματος έχει ήδη αρχίσει να προεξοφλεί τις συνέπειες. Στις ανεπίσημες αγορές, η ισοτιμία κινήθηκε γύρω από το ψυχολογικό όριο των 2 εκατ. ριάλ ανά δολάριο, ενώ διαφορετικές υπηρεσίες παρακολούθησης εμφάνισαν ακόμη και προσωρινή υπέρβασή του. Το AP κατέγραψε τη Δευτέρα ισοτιμία περίπου 2,02 εκατ. ριάλ ανά δολάριο, νέο ιστορικό χαμηλό για το ιρανικό νόμισμα. Η υποτίμηση του ριάλ δεν αποτελεί απλώς χρηματιστηριακό δείκτη. Για μια οικονομία που χρειάζεται ξένο συνάλλαγμα για εισαγωγές προϊόντων, πρώτων υλών και εξοπλισμού, η κατάρρευση του νομίσματος περνά σταδιακά στην πραγματική οικονομία.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένας φαύλος κύκλος: πτώση ριάλ → ακριβότερες εισαγωγές → υψηλότερος πληθωρισμός → φυγή από το ριάλ → αγορά δολαρίων και χρυσού → νέα πτώση του ριάλ.
Και όσο αυξάνονται οι προσδοκίες για νέες κυρώσεις, τόσο ισχυρότερο γίνεται το κίνητρο των πολιτών και των επιχειρήσεων να προστατεύσουν τις αποταμιεύσεις τους εγκαταλείποντας το εθνικό νόμισμα.
Η ιρανική οικονομία χάνει το πετρέλαιο
Ακόμη σοβαρότερο είναι το πλήγμα στην κύρια πηγή σκληρού συναλλάγματος της χώρας. Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Abdolnaser Hemmati, δήλωσε πρόσφατα ότι οι εξαγωγές πετρελαίου έχουν ουσιαστικά σταματήσει. Η εξέλιξη αυτή είναι κρίσιμη. Για δεκαετίες, παρά τις δυτικές κυρώσεις, το Ιράν κατάφερνε να διατηρεί σημαντικές εξαγωγές πετρελαίου μέσω ενός πολύπλοκου δικτύου μεσαζόντων, μεταφορτώσεων, αλλαγών σημαίας, αδιαφανών πληρωμών και κυρίως αγοραστών στην Ασία.
Η σημερινή σύγκρουση όμως έχει προσθέσει μια νέα διάσταση: τη φυσική παρεμπόδιση της θαλάσσιας εμπορικής δραστηριότητας, πέρα από τις χρηματοπιστωτικές κυρώσεις.
Εάν η Τεχεράνη δεν μπορεί να μετατρέψει το πετρέλαιό της σε διαθέσιμο ξένο συνάλλαγμα, η κεντρική τράπεζα χάνει ένα από τα βασικότερα εργαλεία σταθεροποίησης του ριάλ.
Το δεύτερο πλήγμα: Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Σχεδόν ταυτόχρονα ήρθε ακόμη ένα ισχυρό πλήγμα. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ένας από τους σημαντικότερους εμπορικούς και χρηματοπιστωτικούς διαύλους του Ιράν, ανακοίνωσαν την αναστολή των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών συναλλαγών με την Τεχεράνη. Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω του ρόλου του Ντουμπάι ως εμπορικής πύλης για ιρανικές επιχειρήσεις. Επί χρόνια, ακόμη και όταν το Ιράν βρισκόταν υπό βαριές δυτικές κυρώσεις, τα Εμιράτα αποτελούσαν κρίσιμο κόμβο για εμπορικές συναλλαγές, εισαγωγές, πληρωμές και επανεξαγωγές.
Το Reuters επιβεβαίωσε την αναστολή οικονομικών και χρηματοπιστωτικών συναλλαγών, ενώ η Le Monde επισημαίνει ότι τα ΗΑΕ αποτελούν τον δεύτερο μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Ιράν μετά την Κίνα. Επομένως, το κλείσιμο αυτού του διαύλου μπορεί να αποδειχθεί σχεδόν εξίσου σημαντικό με τις νέες αμερικανικές κυρώσεις.
Ο οικονομικός κλοιός
Αυτό που συμβαίνει πλέον μπορεί να αποτυπωθεί σε μια απλή αλληλουχία:
Το πρόβλημα για την Τεχεράνη είναι ότι κάθε κρίκος ενισχύει τον επόμενο.
- Η πτώση των εξαγωγών μειώνει την προσφορά ξένου συναλλάγματος.
- Η έλλειψη συναλλάγματος πιέζει το ριάλ.
- Η πτώση του ριάλ αυξάνει τις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων.
- Ο υψηλότερος πληθωρισμός υπονομεύει ακόμη περισσότερο την εμπιστοσύνη στο νόμισμα.
- Και η απώλεια εμπιστοσύνης δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερη ζήτηση για δολάρια.
Τι βλέπουν οι ίδιοι οι Ιρανοί οικονομολόγοι
Η εικόνα δεν προέρχεται μόνο από αμερικανικές ή δυτικές πηγές. Η ιρανική οικονομική εφημερίδα Donya-e Eqtesad αποδίδει την πτώση του ριάλ σε έναν συνδυασμό παραγόντων: προβλήματα στις μεταφορές ξένου συναλλάγματος, μείωση των εξαγωγών, αυξημένες ανάγκες για εισαγωγές και ενίσχυση των πληθωριστικών προσδοκιών.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή δείχνει ότι η νομισματική κρίση δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε κερδοσκοπικές κινήσεις της αγοράς. Υπάρχουν πλέον θεμελιώδεις πιέσεις στην προσφορά και τη ζήτηση συναλλάγματος.
Η καθημερινότητα των Ιρανών
Για τον μέσο Ιρανό, τα 2 εκατ. ριάλ ανά δολάριο δεν είναι ένας αφηρημένος αριθμός. Σημαίνουν ότι τα εισαγόμενα προϊόντα γίνονται ακριβότερα. Τα φάρμακα και οι πρώτες ύλες μπορεί να κοστίζουν περισσότερο. Οι επιχειρήσεις που χρειάζονται εξαρτήματα ή εξοπλισμό από το εξωτερικό αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κόστος. Και οι αποταμιεύσεις σε ριάλ χάνουν αγοραστική δύναμη.
Σε τέτοιες συνθήκες δημιουργείται συχνά μια παράλληλη "δολαριοποίηση της ψυχολογίας" της οικονομίας: ακόμη και όσοι δεν χρειάζονται δολάρια για συναλλαγές τα αγοράζουν για να προστατεύσουν την περιουσία τους. Αυτό όμως αυξάνει ακόμη περισσότερο την πίεση στο εθνικό νόμισμα.
Η Τεχεράνη δεν υποχωρεί
Παρά την οικονομική πίεση, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ιράν είναι έτοιμο να αποδεχθεί τους αμερικανικούς όρους. Ο υπουργός Εξωτερικών Abbas Araqchi χαρακτήρισε τις νέες κυρώσεις ένδειξη αμερικανικής "απελπισίας" και υποστήριξε ότι θα αποτύχουν. Παράλληλα, τόσο ο ίδιος όσο και ο πρόεδρος Masoud Pezeshkian έχουν μιλήσει για την ανάγκη μιας διπλωματικής λύσης. Το Ιράν εξακολουθεί επίσης να διατηρεί τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, γεγονός που του παρέχει έναν ισχυρό γεωπολιτικό μοχλό πίεσης.
Και εκεί βρίσκεται το μεγάλο ρίσκο της αμερικανικής στρατηγικής.
Το πετρέλαιο ως αντίποινα
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες στον κόσμο. Εάν η Ουάσιγκτον επιχειρήσει να στραγγαλίσει πλήρως τις ιρανικές εξαγωγές, η Τεχεράνη διαθέτει τη δυνατότητα να προκαλέσει οικονομικό κόστος και στους αντιπάλους της μέσω της διατάραξης των διεθνών ενεργειακών ροών. Η σύγκρουση επομένως αποκτά έναν ιδιόμορφο οικονομικό χαρακτήρα: οι ΗΠΑ μπορούν να πλήξουν τα έσοδα του Ιράν, αλλά το Ιράν μπορεί να αυξήσει το ενεργειακό κόστος για την παγκόσμια οικονομία.
Ήδη ο πόλεμος και η κατάσταση στα Στενά έχουν διαταράξει τις πετρελαϊκές ροές και επηρεάσει σημαντικά τις διεθνείς τιμές ενέργειας.
Η Κίνα είναι ο μεγάλος άγνωστος παράγοντας
Και υπάρχει ένας παίκτης που μπορεί να καθορίσει εάν η στρατηγική Bessent θα πετύχει πραγματικά: η Κίνα. Το Πεκίνο υπήρξε ο σημαντικότερος τελικός προορισμός του ιρανικού πετρελαίου την περίοδο των προηγούμενων αμερικανικών κυρώσεων. Εάν η Κίνα αποφασίσει να συμμορφωθεί πλήρως με τις νέες αμερικανικές απαιτήσεις, ο οικονομικός κλοιός γύρω από το Ιράν θα γίνει πολύ στενότερος.
Εάν, αντίθετα, αποφασίσει να διατηρήσει οικονομικούς διαύλους με την Τεχεράνη, η κυβέρνηση Trump θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα πολύ μεγαλύτερο δίλημμα: μέχρι πού είναι διατεθειμένη να φτάσει επιβάλλοντας δευτερογενείς κυρώσεις σε κινεζικές επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα; Το Πεκίνο έχει ήδη δηλώσει ότι αντιτίθεται στις κυρώσεις και θα προστατεύσει τα νόμιμα συμφέροντά του.
Μπορούν οι κυρώσεις να γονατίσουν το Ιράν;
Η ιστορία δείχνει ότι υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να προκαλέσει κανείς τεράστια οικονομική ζημιά σε ένα καθεστώς και στο να το υποχρεώσει να αλλάξει πολιτική. Το Ιράν έχει ζήσει δεκαετίες υπό κυρώσεις. Έχει δημιουργήσει παράλληλους εμπορικούς μηχανισμούς, δίκτυα διαμεσολάβησης και τρόπους παράκαμψης του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η σημερινή κατάσταση όμως διαφέρει σε ένα κρίσιμο σημείο.
Οι οικονομικές κυρώσεις εφαρμόζονται πλέον παράλληλα με έναν πόλεμο, περιορισμένες πετρελαϊκές εξαγωγές, προβλήματα στις θαλάσσιες μεταφορές και αποκοπή από σημαντικούς περιφερειακούς εμπορικούς εταίρους. Αυτός ο συνδυασμός μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο ισχυρός από τις προηγούμενες εκστρατείες κυρώσεων.
Από τη στρατιωτική στην οικονομική αναμέτρηση
Σχεδόν έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, η αντιπαράθεση εισέρχεται επομένως σε μια διαφορετική φάση. Η κυβέρνηση Trump επιχειρεί να μεταφέρει ένα μεγάλο μέρος της πίεσης από το πεδίο της μάχης στο νόμισμα, τις τράπεζες, το πετρέλαιο και το διεθνές εμπόριο. Η πρώτη μεγάλη ένδειξη βρίσκεται ήδη στις οθόνες των ανταλλακτηρίων της Τεχεράνης: $1 ≈ 2.000.000 ριάλ.
Από εδώ και πέρα, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο χαμηλά μπορεί να πέσει το ιρανικό νόμισμα. Είναι εάν η οικονομική ασφυξία θα αναγκάσει την Τεχεράνη να διαπραγματευθεί — ή εάν θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη κλιμάκωση.
Η Ουάσιγκτον ποντάρει στο πρώτο. Η Τεχεράνη απειλεί με το δεύτερο.
Και ανάμεσά τους βρίσκονται 90 εκατομμύρια Ιρανοί, οι οποίοι είναι οι πρώτοι που πληρώνουν την κατάρρευση του ριάλ και την απομόνωση της οικονομίας τους.
Add comment
Comments