Το κόστος του αμερικανικού χρέους ξεπέρασε το Medicare: Γιατί οι τόκοι εξελίσσονται στη μεγαλύτερη απειλή για την οικονομία των ΗΠΑ

Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται μπροστά σε ένα ιστορικό ορόσημο που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε αδιανόητο.

Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δαπανά περισσότερα χρήματα για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους απ' όσα δαπανά για το Medicare, το μεγαλύτερο πρόγραμμα υγειονομικής περίθαλψης για ηλικιωμένους.

Το γεγονός αυτό δεν αποτελεί απλώς μια λογιστική ιδιαιτερότητα. Πολλοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας εποχής για τα δημόσια οικονομικά των ΗΠΑ, όπου οι τόκοι του χρέους απειλούν να περιορίσουν τις δυνατότητες χρηματοδότησης σχεδόν κάθε άλλης κυβερνητικής πολιτικής.

Ένα τρισεκατομμύριο δολάρια μόνο για τόκους

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Congressional Budget Office (CBO), κατά τους πρώτους επτά μήνες του δημοσιονομικού έτους 2026 η αμερικανική κυβέρνηση κατέβαλε:

$628 δισ. σε καθαρούς τόκους έναντι $588 δισ. για το Medicare και $409 δισ. για το Medicaid.

Για ολόκληρο το 2026, το CBO εκτιμά ότι οι τόκοι θα φτάσουν τα $1,039 τρισ., σημειώνοντας νέα ιστορική κορυφή.

Με άλλα λόγια, περισσότερο από ένα τρισεκατομμύριο δολάρια δεν θα χρηματοδοτήσουν ούτε νοσοκομεία, ούτε σχολεία, ούτε δρόμους, ούτε αμυντικά προγράμματα. Θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για την πληρωμή των τόκων του ήδη υφιστάμενου χρέους.

24 δισεκατομμύρια δολάρια την εβδομάδα

Οι αριθμοί γίνονται ακόμη πιο εντυπωσιακοί όταν μετατραπούν σε καθημερινές δαπάνες.

Μέχρι σήμερα η Ουάσιγκτον πληρώνει περίπου:

• $23,8 δις. κάθε εβδομάδα,
• περίπου $3,4 δις. ημερησίως,
• σχεδόν $140 εκ. ανά ώρα μόνο για τόκους.

Το μοναδικό ομοσπονδιακό πρόγραμμα που εξακολουθεί να κοστίζει περισσότερο είναι η Κοινωνική Ασφάλιση (Social Security), με ετήσιες δαπάνες που προσεγγίζουν τα $953 δισ..

Το κόστος σχεδόν τριπλασιάστηκε μέσα σε έξι χρόνια

Η αύξηση είναι εντυπωσιακή.

Το 2020 οι τόκοι του αμερικανικού χρέους ανέρχονταν σε περίπου $345 δισ., αντιστοιχώντας στο 1,6% του ΑΕΠ. Σήμερα ξεπερνούν το $1 τρισ., δηλαδή περίπου το 3,3% του ΑΕΠ.

Πρόκειται για αύξηση σχεδόν 190% μέσα σε έξι χρόνια.

Παράλληλα, οι τόκοι απορροφούν πλέον σχεδόν το 19% όλων των φορολογικών εσόδων της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.

Γιατί αυξάνονται τόσο γρήγορα οι τόκοι

Η εκρηκτική αύξηση οφείλεται σε τρεις βασικούς παράγοντες.

1. Το συνολικό χρέος έχει φτάσει σε ιστορικά επίπεδα

Το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ προσεγγίζει πλέον τα $39,4 τρισ., αυξανόμενο σταθερά επί κυβερνήσεων τόσο Δημοκρατικών όσο και Ρεπουμπλικανών.

2. Τα επιτόκια επέστρεψαν σε υψηλά επίπεδα

Για περισσότερο από μία δεκαετία το αμερικανικό Δημόσιο δανειζόταν σχεδόν δωρεάν.

Πλέον όμως τα παλαιά ομόλογα που είχαν εκδοθεί με επιτόκια κοντά στο 1% αντικαθίστανται από νέα ομόλογα που αποφέρουν αποδόσεις της τάξης του 4%-5%.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ακόμη και χωρίς νέα αύξηση του χρέους, το κόστος εξυπηρέτησής του αυξάνεται αυτόματα.

3. Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος

Τα μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα αυξάνουν το χρέος. Το αυξημένο χρέος δημιουργεί μεγαλύτερους τόκους. Οι μεγαλύτεροι τόκοι αυξάνουν εκ νέου το έλλειμμα. Έτσι δημιουργείται ένας αυτοτροφοδοτούμενος μηχανισμός που γίνεται ολοένα δυσκολότερο να ανακοπεί.

Οι προβλέψεις για την επόμενη δεκαετία

Οι μακροχρόνιες εκτιμήσεις του CBO είναι ακόμη πιο ανησυχητικές.

Εάν δεν αλλάξει η δημοσιονομική πορεία των ΗΠΑ:

• έως το 2036 οι τόκοι θα φτάσουν τα $2,1 τρισ. ετησίως,
• έως το 2038 θα ξεπεράσουν ακόμη και τις συνολικές αμυντικές δαπάνες,
• έως το 2047 θα κοστίζουν περισσότερο από την Κοινωνική Ασφάλιση,
• και από το 2048 θα αποτελούν τη μεγαλύτερη μεμονωμένη κατηγορία δαπανών του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού.

Με άλλα λόγια, η μεγαλύτερη κρατική “δαπάνη” δεν θα αφορά πλέον υπηρεσίες προς τους πολίτες αλλά την πληρωμή τόκων για παλαιότερα χρέη.

Επιπτώσεις στην οικονομία

Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η συνεχής αύξηση των τόκων περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια άσκησης οικονομικής πολιτικής. Όσο μεγαλύτερο μέρος των φορολογικών εσόδων κατευθύνεται στους πιστωτές του Δημοσίου, τόσο λιγότερα χρήματα απομένουν για:

• επενδύσεις,
• εκπαίδευση,
• υποδομές,
• άμυνα,
• φορολογικές ελαφρύνσεις,
• κοινωνικές παροχές.

Ταυτόχρονα, οι αυξανόμενες ανάγκες δανεισμού οδηγούν σε μεγαλύτερη έκδοση κρατικών ομολόγων, γεγονός που τείνει να διατηρεί υψηλά τα επιτόκια και να πιέζει τόσο τις τιμές των ομολόγων όσο και τις αποτιμήσεις των χρηματιστηρίων.

Οι μεγαλύτεροι χαμένοι μπορεί να είναι οι νέοι

Μελέτη της Peter G. Peterson Foundation εκτιμά ότι η σημερινή δημοσιονομική πορεία θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στις νεότερες γενιές. Σύμφωνα με την ανάλυση:

• μέχρι το 2035 η αμερικανική οικονομία θα έχει περίπου 1,2 εκατ. λιγότερες θέσεις εργασίας,
• μέχρι το 2055 η απώλεια θα φτάσει τα 2,7 εκατ.,
• ενώ έως το 2075 μπορεί να ξεπεράσει τα 3,6 εκατομμύρια.

Παράλληλα, οι πραγματικοί μισθοί εκτιμάται ότι θα υποχωρήσουν:

• κατά 0,6% έως το 2035,
• 3% έως το 2055,
• και πάνω από 5% έως το 2075.

Οι μεγαλύτερες συνέπειες αναμένεται να βαρύνουν κυρίως τις γενιές Gen Z και Gen Alpha, που θα αποτελούν τότε το μεγαλύτερο μέρος του εργατικού δυναμικού.

Υπάρχει λόγος αισιοδοξίας;

Παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις, αρκετοί οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι η κατάσταση δεν είναι αναπόφευκτη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αντιμετωπίσει ακόμη υψηλότερα επίπεδα χρέους μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και κατάφεραν να τα μειώσουν μέσω ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης.

Επιπλέον, το δολάριο εξακολουθεί να αποτελεί το κυρίαρχο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να δανείζονται ευκολότερα και φθηνότερα από οποιαδήποτε άλλη χώρα.

Ωστόσο, οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι χωρίς συνδυασμό υψηλότερης ανάπτυξης, περιορισμού των ελλειμμάτων ή δημοσιονομικών μεταρρυθμίσεων, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους θα συνεχίσει να αυξάνεται με ταχύτερο ρυθμό από σχεδόν κάθε άλλη κατηγορία κρατικών δαπανών.

Ένα ιστορικό καμπανάκι

Η υπέρβαση των δαπανών του Medicare από τους τόκους του δημόσιου χρέους δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη στατιστικό στοιχείο. Συμβολίζει τη μετάβαση σε μια περίοδο όπου η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου αφιερώνει ολοένα μεγαλύτερο μέρος των πόρων της στην πληρωμή του παρελθόντος αντί στη χρηματοδότηση του μέλλοντος.

Για πολλούς οικονομολόγους, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν το δημόσιο χρέος θα εξελιχθεί σε πρόβλημα, αλλά πόσο γρήγορα η πολιτική ηγεσία της χώρας θα αναγκαστεί να λάβει δύσκολες αποφάσεις.