Η Κίνα και οι χώρες των BRICS+ παρουσιάζουν ολοένα συχνότερα το όραμα ενός νέου διεθνούς νομισματικού συστήματος, στο οποίο η κυριαρχία του αμερικανικού δολαρίου θα αποτελεί παρελθόν.
Η αποδολαριοποίηση ("de-dollarization") έχει εξελιχθεί σε μία από τις κεντρικές έννοιες της κινεζικής οικονομικής διπλωματίας, ενώ το Πεκίνο προωθεί τη χρήση του γουάν στο διεθνές εμπόριο, αναπτύσσει το ψηφιακό του νόμισμα και ενισχύει τις σχετικές πρωτοβουλίες των BRICS.
Πίσω όμως από τη ρητορική κρύβεται ένα θεμελιώδες παράδοξο.
Παρά τις διακηρύξεις περί ενός νέου πολυπολικού νομισματικού κόσμου, η ίδια η κινεζική οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το χρηματοπιστωτικό σύστημα που κυριαρχείται από το δολάριο.
Η μεγάλη αντίφαση της κινεζικής στρατηγικής
Η Κίνα φιλοδοξεί να καταστήσει το γουάν διεθνές αποθεματικό νόμισμα και να περιορίσει την εξάρτηση του παγκόσμιου εμπορίου από το αμερικανικό νόμισμα.
Ωστόσο, το κινεζικό αναπτυξιακό μοντέλο οικοδομήθηκε επί δεκαετίες πάνω στην πρόσβαση στις αγορές που λειτουργούν σε δολάρια, στη διεθνή ζήτηση που τιμολογείται σε δολάρια και σε ένα παγκόσμιο σύστημα πληρωμών το οποίο εξακολουθεί να έχει ως βασικό άξονα τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για το Πεκίνο, μια απότομη εγκατάλειψη του δολαρίου δεν θα αποτελούσε πράξη οικονομικής απελευθέρωσης, αλλά σοβαρό πλήγμα για τη δική του οικονομία.
Γιατί το δολάριο παραμένει αναντικατάστατο
Η κυριαρχία ενός νομίσματος δεν βασίζεται μόνο στο μέγεθος της οικονομίας που το εκδίδει.
Ένα διεθνές αποθεματικό νόμισμα απαιτεί:
- πλήρη μετατρεψιμότητα,
- ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων,
- βαθιές και εξαιρετικά ρευστές κεφαλαιαγορές,
- αξιόπιστο νομικό σύστημα,
- ισχυρή προστασία των επενδυτών,
- και διεθνώς αποδεκτές υποδομές πληρωμών.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να διαθέτουν όλα αυτά τα χαρακτηριστικά.
Η Κίνα όχι.
Τα capital controls είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο
Το γουάν εξακολουθεί να ελέγχεται στενά από το κινεζικό κράτος.
Η ισοτιμία του δεν διαμορφώνεται πλήρως από την αγορά, ενώ οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων αποτελούν βασικό εργαλείο οικονομικής πολιτικής του Κομμουνιστικού Κόμματος.
Το Πεκίνο χρησιμοποιεί αυτούς τους περιορισμούς για:
- να αποτρέπει μαζικές εκροές κεφαλαίων,
- να προστατεύει το τραπεζικό σύστημα,
- να στηρίζει κρατικές επιχειρήσεις,
- να κατευθύνει τις πιστώσεις σε στρατηγικούς τομείς.
Ακριβώς όμως αυτοί οι μηχανισμοί καθιστούν το γουάν ακατάλληλο για παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.
Καμία κεντρική τράπεζα ή μεγάλος θεσμικός επενδυτής δεν επιθυμεί να διακρατά σημαντικά αποθέματα σε ένα νόμισμα του οποίου η ελεύθερη διακίνηση εξαρτάται από πολιτικές αποφάσεις.
Οι αμερικανικές αγορές παραμένουν χωρίς αντίπαλο
Η ισχύς του δολαρίου δεν προέρχεται μόνο από το ίδιο το νόμισμα.
Προέρχεται και από το τεράστιο βάθος των αμερικανικών χρηματοπιστωτικών αγορών.
Κεντρικές τράπεζες, κρατικά επενδυτικά ταμεία και μεγάλοι επενδυτές μπορούν να τοποθετούν εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα γνωρίζοντας ότι θα μπορούν να τα ρευστοποιήσουν οποιαδήποτε στιγμή.
Η κινεζική αγορά ομολόγων δεν προσφέρει ακόμη αντίστοιχη ασφάλεια ούτε αντίστοιχη διαφάνεια.
Γιατί οι BRICS δεν μπορούν να αντικαταστήσουν το δολάριο
Οι BRICS έχουν επανειλημμένα ανακοινώσει σχέδια για μεγαλύτερη χρήση των εθνικών νομισμάτων στις μεταξύ τους συναλλαγές.
Στην πράξη, όμως, οι πρωτοβουλίες αυτές παραμένουν περιορισμένες.
Το μεγαλύτερο μέρος του διεθνούς εμπορίου, των χρηματοδοτήσεων και των επενδύσεων εξακολουθεί να πραγματοποιείται σε δολάρια.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι άλλο πράγμα είναι να τιμολογούνται ορισμένα φορτία πετρελαίου σε γουάν και άλλο να μπορεί το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα να λειτουργήσει πάνω στο κινεζικό νόμισμα.
Η δεύτερη προϋπόθεση απέχει ακόμη πολύ από την πραγματικότητα.
Το παράδειγμα της αγοράς πετρελαίου
Συχνά αναφέρεται ότι η Κίνα μπορεί να πείσει μεγάλους εξαγωγείς πετρελαίου, όπως η Σαουδική Αραβία, να πραγματοποιούν συναλλαγές σε γουάν.
Ακόμη όμως και αν αυτό συμβεί, δημιουργείται αμέσως ένα δεύτερο ερώτημα.
Τι θα κάνουν οι χώρες αυτές με τα τεράστια αποθέματα γουάν που θα συγκεντρώσουν;
Εάν δεν μπορούν να τα επενδύσουν με την ίδια ευκολία, ασφάλεια και ρευστότητα που προσφέρουν τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, τότε το κίνητρο παραμένει περιορισμένο.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι ακόμη και αν αυξηθεί η χρήση του γουάν στις εμπορικές συναλλαγές, η κυριαρχία του δολαρίου δύσκολα θα απειληθεί.
Το Πεκίνο θα έπρεπε να αλλάξει το ίδιο του το μοντέλο
Η μεγαλύτερη δυσκολία είναι εσωτερική.
Για να μετατραπεί το γουάν σε πραγματικό παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, η Κίνα θα έπρεπε να:
- απελευθερώσει πλήρως την κίνηση κεφαλαίων,
- επιτρέψει μεγαλύτερη διακύμανση της ισοτιμίας,
- ενισχύσει την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης,
- προσφέρει ισχυρότερη προστασία στα δικαιώματα ιδιοκτησίας,
- περιορίσει την κρατική παρέμβαση στις τράπεζες.
Με άλλα λόγια, θα έπρεπε να εγκαταλείψει αρκετά από τα βασικά εργαλεία μέσω των οποίων το Κομμουνιστικό Κόμμα διατηρεί τον έλεγχο της οικονομίας.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου συγκρούονται οι γεωπολιτικές φιλοδοξίες με την πολιτική πραγματικότητα.
Οι αδυναμίες των ΗΠΑ δεν αρκούν
Αναμφίβολα, το αμερικανικό σύστημα αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις.
Το δημόσιο χρέος έχει εκτιναχθεί, οι δημοσιονομικές ανισορροπίες εντείνονται, ενώ οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει επανειλημμένα το δολάριο και το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα ως εργαλείο κυρώσεων.
Όλα αυτά ενισχύουν την επιθυμία πολλών χωρών να μειώσουν την εξάρτησή τους από το αμερικανικό νόμισμα.
Ωστόσο, η αδυναμία του δολαρίου δεν σημαίνει αυτομάτως ισχύ για το γουάν.
Όπως επισημαίνουν αρκετοί αναλυτές, η "κόπωση από το δολάριο" δεν συνεπάγεται και την αντικατάστασή του.
Η διαφορά στον τρόπο άσκησης οικονομικής ισχύος
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες στήριξαν τη διεθνή θέση του δολαρίου όχι μόνο μέσω της οικονομικής τους ισχύος αλλά και μέσω πρωτοβουλιών όπως:
- το Σχέδιο Μάρσαλ,
- το άνοιγμα της αμερικανικής αγοράς,
- η υποστήριξη του διεθνούς εμπορίου,
- η ενίσχυση των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών θεσμών.
Η Κίνα, αντίθετα, αντιμετωπίζεται συχνά ως δύναμη που επιδιώκει κυρίως τη μεγιστοποίηση των δικών της οικονομικών συμφερόντων.
Αυτό δυσκολεύει την οικοδόμηση της εμπιστοσύνης που απαιτείται ώστε άλλες χώρες να βασίσουν το χρηματοπιστωτικό τους σύστημα στο κινεζικό νόμισμα.
Το μεγάλο δίλημμα του Πεκίνου
Η Κίνα επιδιώκει τα πλεονεκτήματα που προσφέρει ένα παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, χωρίς όμως να αποδεχθεί τις θεσμικές αλλαγές που απαιτούνται για να το αποκτήσει.
Αυτό δημιουργεί ένα διαρκές παράδοξο.
Από τη μία πλευρά καταγγέλλει δημόσια την παγκόσμια κυριαρχία του δολαρίου.
Από την άλλη, εξακολουθεί να εξαρτάται από αυτό για τη λειτουργία του ίδιου του οικονομικού της μοντέλου.
Εν κατακλείδι
Η συζήτηση για την αποδολαριοποίηση είναι πιθανό να συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια, ιδιαίτερα καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας εντείνονται.
Ωστόσο, τα σημερινά δεδομένα δείχνουν ότι η αντικατάσταση του δολαρίου δεν αποτελεί ζήτημα πολιτικής βούλησης ή διεθνών διακηρύξεων.
Απαιτεί θεσμούς, εμπιστοσύνη, ανοιχτές αγορές και ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα που να εμπνέει ασφάλεια σε ολόκληρο τον κόσμο.
Μέχρι να συμβεί αυτό, το Πεκίνο θα συνεχίσει να επικρίνει δημόσια το δολάριο, ενώ ταυτόχρονα θα εξακολουθεί να βασίζεται σε αυτό.
Add comment
Comments