Λίγες μόλις εβδομάδες μετά την προσωρινή συμφωνία αποκλιμάκωσης με την Τεχεράνη, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε το γεωπολιτικό θερμόμετρο της Μέσης Ανατολής στα ύψη, ανακοινώνοντας μια πρωτοφανή πρωτοβουλία που απειλεί να αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού στη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν πλέον τον ρόλο του "Φύλακα των Στενών του Ορμούζ", γνωστοποιώντας παράλληλα ότι όλα τα φορτία που διέρχονται από το στρατηγικό πέρασμα θα επιβαρύνονται με τέλος ύψους 20%, το οποίο – όπως υποστηρίζει – αποτελεί το τίμημα για την ασφάλεια της θαλάσσιας οδού.
Η ανακοίνωση συνοδεύτηκε από ακόμη μία κίνηση υψηλού συμβολισμού: την επαναφορά του αποκλεισμού του Ιράν, με στόχο τον περιορισμό της δυνατότητας ιρανικών πλοίων ή πλοίων που συναλλάσσονται με την Τεχεράνη να χρησιμοποιούν τις διεθνείς θαλάσσιες οδούς.
Μια πρωτοφανής αντίληψη για τον έλεγχο μιας διεθνούς θαλάσσιας οδού
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη.
Από το στενό πέρασμα μεταξύ Ιράν και Ομάν διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, ενώ μεγάλες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου κατευθύνονται καθημερινά προς την Ευρώπη και την Ασία.
Η διατήρηση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην περιοχή θεωρείται εδώ και δεκαετίες θεμελιώδες συμφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών, χωρίς όμως μέχρι σήμερα η Ουάσιγκτον να έχει επιχειρήσει να επιβάλει οικονομική επιβάρυνση στη διέλευση των πλοίων.
Η πρόταση του Τραμπ δημιουργεί ένα εντελώς νέο προηγούμενο, καθώς συνδέει άμεσα την αμερικανική στρατιωτική προστασία με οικονομική αποζημίωση από τη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα.
Επιστροφή στην πολιτική της μέγιστης πίεσης
Παράλληλα με την ανακοίνωση για τα "διόδια", ο Αμερικανός πρόεδρος γνωστοποίησε ότι επαναφέρεται και ο αποκλεισμός του Ιράν.
Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί ουσιαστικά επιστροφή στη στρατηγική της "μέγιστης πίεσης", με στόχο να περιοριστούν περαιτέρω οι εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και να αποδυναμωθεί οικονομικά η Τεχεράνη.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί μετά την προσωρινή συμφωνία του προηγούμενου μήνα, η οποία προέβλεπε περίοδο διαπραγματεύσεων με στόχο την οριστική αποκλιμάκωση της κρίσης.
Η ένταση επιστρέφει στον Περσικό Κόλπο
Το νέο σκηνικό συνοδεύτηκε από αναζωπύρωση των στρατιωτικών συγκρούσεων.
Ιρανικές δυνάμεις ανακοίνωσαν επιθέσεις εναντίον στόχων σε χώρες του Κόλπου, ως απάντηση στις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις που είχαν προηγηθεί λίγες ώρες νωρίτερα.
Η νέα ανταλλαγή πληγμάτων δείχνει ότι η εύθραυστη εκεχειρία βρίσκεται πλέον υπό σοβαρή αμφισβήτηση.
Για τις αγορές, αυτό σημαίνει ότι το σενάριο μιας γρήγορης επιστροφής στην κανονικότητα απομακρύνεται.
Οι επιπτώσεις στο πετρέλαιο
Οι ενεργειακές αγορές παρακολουθούν με ιδιαίτερη ανησυχία τις εξελίξεις.
Η επιβολή τέλους στη διέλευση φορτίων, σε συνδυασμό με τον κίνδυνο νέων στρατιωτικών επεισοδίων, αυξάνει σημαντικά το κόστος μεταφοράς πετρελαίου.
Ακόμη και αν η φυσική ροή των φορτίων δεν διακοπεί πλήρως, τα υψηλότερα ασφάλιστρα κινδύνου, οι μεγαλύτεροι χρόνοι μεταφοράς και η αυξημένη αβεβαιότητα είναι πιθανό να μεταφραστούν σε υψηλότερες διεθνείς τιμές ενέργειας.
Για πολλές χώρες που εξακολουθούν να δίνουν μάχη με τον πληθωρισμό, μια νέα άνοδος του πετρελαίου θα μπορούσε να καθυστερήσει τις μειώσεις επιτοκίων και να επιβαρύνει περαιτέρω νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο
Οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς πετρελαίου της Ασίας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των πιθανών επιπτώσεων.
Η Κίνα, η Ινδία, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από τις ενεργειακές ροές που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Αντίστοιχα, ευρωπαϊκές οικονομίες που επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν τις ενεργειακές τους πηγές μετά τη μείωση των ρωσικών εισαγωγών παρακολουθούν στενά κάθε εξέλιξη στην περιοχή.
Μπορεί να εφαρμοστεί ένα τέτοιο μέτρο;
Πέρα από την πολιτική διάσταση, αρκετοί ειδικοί θέτουν και πρακτικά ερωτήματα.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν διεθνή θαλάσσια οδό και η επιβολή μονομερών τελών από μία χώρα εγείρει σύνθετα ζητήματα διεθνούς δικαίου.
Παραμένει επίσης ασαφές με ποιον μηχανισμό θα μπορούσε να εισπραχθεί ένα τέτοιο τέλος, ποιοι ακριβώς θα το κατέβαλλαν και ποιες θα ήταν οι συνέπειες για πλοία ή εταιρείες που θα αρνούνταν να συμμορφωθούν.
Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά ενδέχεται να αποτελέσουν αντικείμενο έντονων διπλωματικών και νομικών αντιπαραθέσεων τις επόμενες εβδομάδες.
Μια νέα φάση της αντιπαράθεσης
Η νέα πρωτοβουλία του Ντόναλντ Τραμπ δείχνει ότι η κρίση στον Περσικό Κόλπο απέχει πολύ από το να θεωρηθεί λήξασα.
Αντίθετα, η στρατηγική μετατοπίζεται από την άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση σε μια ευρύτερη οικονομική και γεωπολιτική σύγκρουση, όπου η ενέργεια, η ναυσιπλοΐα και το διεθνές εμπόριο μετατρέπονται σε βασικά εργαλεία πίεσης.
Το αν οι εξαγγελίες αυτές θα οδηγήσουν τελικά σε νέα συμφωνία ή σε ακόμη μεγαλύτερη κλιμάκωση θα εξαρτηθεί από τις επόμενες κινήσεις τόσο της Ουάσιγκτον όσο και της Τεχεράνης.
Το βέβαιο είναι ότι κάθε νέα ένταση στα Στενά του Ορμούζ δεν αφορά μόνο τις δύο χώρες. Επηρεάζει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία, καθώς από αυτό το στενό πέρασμα εξακολουθεί να περνά ένα μεγάλο μέρος της ενέργειας που κινεί τον σύγχρονο κόσμο.
Add comment
Comments