Η τελευταία δεκαετία υπήρξε ίσως η πιο ταραχώδης περίοδος για τις κεντρικές τράπεζες από τη δεκαετία του 1970. Πανδημία, ενεργειακή κρίση, πόλεμος στην Ουκρανία, έκρηξη πληθωρισμού, άνοδος του λαϊκισμού και γεωπολιτικός κατακερματισμός δοκίμασαν όχι μόνο τις οικονομίες, αλλά και τις ίδιες τις βεβαιότητες πάνω στις οποίες είχε στηθεί η παγκόσμια οικονομική αρχιτεκτονική.
Ο διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας, που βρέθηκε στο επίκεντρο αυτών των εξελίξεων από το 2015 και μετά, επιχειρεί έναν απολογισμό μιας δεκαετίας κρίσεων, καταγράφοντας τέσσερα βασικά συμπεράσματα για το μέλλον της νομισματικής πολιτικής, της ανεξαρτησίας των κεντρικών τραπεζών, της διεθνούς συνεργασίας και της ίδιας της Ευρώπης.
Το μήνυμα είναι σαφές: η Ευρώπη παραμένει ισχυρή, αλλά κινδυνεύει να μείνει πίσω αν δεν επιταχύνει δραστικά.
Το πρώτο μάθημα: Η νομισματική πολιτική λειτούργησε – αλλά όχι χωρίς λάθη
Η πρώτη μεγάλη διαπίστωση αφορά την αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής. Οι κεντρικές τράπεζες χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν δύο διαδοχικά σοκ:
- τον κίνδυνο αποπληθωρισμού κατά την πανδημία του Covid-19
- και στη συνέχεια τη βίαιη επιστροφή του πληθωρισμού μετά το 2022, που ενισχύθηκε από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την ενεργειακή κρίση.
Παρά τα λάθη και τις καθυστερήσεις, το βασικό αποτέλεσμα θεωρείται επιτυχία: ο πληθωρισμός αποκλιμακώθηκε χωρίς να προκληθεί βαθιά ύφεση.
Το λεγόμενο “soft landing” - η ομαλή προσγείωση της οικονομίας - επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό, αποτρέποντας μια επανάληψη των δραματικών κρίσεων της δεκαετίας του 1970.
Ωστόσο, ο Γάλλος κεντρικός τραπεζίτης προειδοποιεί ότι η επιτυχία αυτή δεν πρέπει να οδηγήσει σε αλαζονεία.
Τα εργαλεία που λειτούργησαν – και εκείνα που απέτυχαν
Μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, οι κεντρικές τράπεζες υιοθέτησαν “μη συμβατικά” εργαλεία:
- ποσοτική χαλάρωση (QE)
- μαζικές αγορές ομολόγων
- διογκωμένους ισολογισμούς
- αρνητικά επιτόκια
- και επιθετική καθοδήγηση των αγορών για το μέλλον των επιτοκίων.
Κατά τον ίδιο, ορισμένα μέτρα αποδείχθηκαν ιδιαίτερα αποτελεσματικά - ειδικά οι παρεμβάσεις στους ισολογισμούς των κεντρικών τραπεζών.
Αντίθετα, δύο πολιτικές αντιμετωπίζονται πλέον με μεγαλύτερο σκεπτικισμό:
τα παρατεταμένα “forward guidance” και τα αρνητικά επιτόκια.
Οι πρακτικές αυτές θεωρείται ότι παραβίασαν βασικούς κανόνες οικονομικής λογικής και δημιούργησαν στρεβλώσεις στις αγορές.
Διαβάστε ακόμα: Η ραγδαία διολίσθηση της Τουρκίας στον αυταρχισμό
Το δεύτερο μάθημα: Η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών δεν είναι δεδομένη
Το μεγαλύτερο ίσως πρόβλημα που αναδύεται σήμερα είναι η αυξανόμενη πολιτική πίεση προς τις κεντρικές τράπεζες.
Πριν από δέκα χρόνια, η αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας τους θεωρούνταν σχεδόν αδιανόητη. Σήμερα όμως, σε πολλές χώρες, πολιτικοί ηγέτες επιτίθενται ανοιχτά στις κεντρικές τράπεζες ζητώντας χαμηλότερα επιτόκια ή πιο επιθετική στήριξη της οικονομίας.
Ο κίνδυνος, σύμφωνα με τον διοικητή της Banque de France, είναι τεράστιος.
Η σύγχρονη νομισματική πολιτική βασίζεται κυρίως στις προσδοκίες. Νοικοκυριά και επιχειρήσεις πρέπει να πιστεύουν ότι οι κεντρικές τράπεζες θα επαναφέρουν τον πληθωρισμό στον στόχο του 2%.
Αυτή ακριβώς η αξιοπιστία εξηγεί γιατί η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού τη δεκαετία του 2020 ήταν πολύ ταχύτερη και λιγότερο επώδυνη σε σχέση με τη δεκαετία του 1970.
“Το να επιτίθεσαι στην ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών ενώ υποστηρίζεις ότι πολεμάς τον πληθωρισμό είναι σχεδόν σχιζοφρενικό”, σημειώνει χαρακτηριστικά.
Το τρίτο μάθημα: Το παλιό μοντέλο παγκοσμιοποίησης καταρρέει
Ο κόσμος της πλήρους πολυμερούς συνεργασίας φαίνεται να ανήκει πλέον στο παρελθόν.
Θεσμοί όπως η G20 εμφανίζονται αποδυναμωμένοι, ενώ οι μεγάλες δυνάμεις στρέφονται ολοένα περισσότερο σε μονομερείς πολιτικές, εμπορικούς πολέμους και γεωπολιτικό ανταγωνισμό.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, προτείνεται ένα νέο μοντέλο συνεργασίας: ο “πραγματιστικός πλουριλατερισμός”.
Πρόκειται για συνεργασίες μεταξύ επιλεγμένων χωρών πάνω σε συγκεκριμένα ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος, χωρίς την ανάγκη καθολικής συναίνεσης.
Από το κλίμα έως την τεχνητή νοημοσύνη
Ένα παράδειγμα αυτού του νέου μοντέλου είναι το Network for Greening the Financial System, που δημιουργήθηκε το 2017 από την Banque de France με μόλις οκτώ μέλη και σήμερα αριθμεί 152 συμμετέχοντες.
Αντί για μεγάλες θεωρητικές συμφωνίες, το νέο μοντέλο επικεντρώνεται σε πρακτικούς στόχους:
- χρηματοπιστωτική σταθερότητα
- κανόνες για τις τράπεζες
- έλεγχο των «σκιωδών» χρηματοπιστωτικών οργανισμών
- κλίμα
- ψηφιακά νομίσματα
- tokenisation
- και τεχνητή νοημοσύνη.
Το τέταρτο μάθημα: Η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί πιο γρήγορα
Παρά τα αλλεπάλληλα σοκ, η Ευρώπη όχι μόνο άντεξε, αλλά ενισχύθηκε σε τρία βασικά επίπεδα:
- η στήριξη των πολιτών προς την ΕΕ αυξήθηκε μετά το Brexit
- το ευρώ σταθεροποιήθηκε θεαματικά
- και το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα βγήκε ισχυρότερο μετά τις κρίσεις.
Η Ελλάδα μάλιστα αναφέρεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανάκαμψης μετά την κρίση του 2015.
Η στήριξη στο ευρώ στις χώρες της Ευρωζώνης έχει φτάσει πλέον σε ιστορικό υψηλό 82%.
Το μεγάλο ευρωπαϊκό πρόβλημα: η βραδύτητα
Παρά τη σταθερότητα, ο μεγάλος φόβος είναι ότι η Ευρώπη δεν κινείται αρκετά γρήγορα απέναντι στις τεχνολογικές και γεωοικονομικές προκλήσεις.
Η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλή, η καινοτομία υπολείπεται έναντι ΗΠΑ και Κίνας και οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων θεωρούνται υπερβολικά αργές.
Ο Γάλλος τραπεζίτης θέτει χαρακτηριστικά το ερώτημα:
“Χρειάζονται πράγματι τρία χρόνια από την πρόταση της Κομισιόν μέχρι την ψηφοφορία για το ψηφιακό ευρώ;”
Η Ευρώπη χρειάζεται ένα νέο «Σχέδιο 1992»
Η πρόταση που κατατίθεται είναι φιλόδοξη: η Ευρώπη χρειάζεται έναν νέο μεγάλο συλλογικό στόχο, αντίστοιχο με το ιστορικό πρόγραμμα ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς του Ζακ Ντελόρ τη δεκαετία του 1990.
Ως πιθανό ορόσημο προτείνεται η 1η Ιανουαρίου 2029 - τριάντα χρόνια μετά τη γέννηση του ευρώ.
Ο στόχος θα ήταν η οικοδόμηση πραγματικής οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κυριαρχίας για την Ευρώπη, σε μια εποχή όπου οι ΗΠΑ γίνονται πιο προστατευτικές και η Κίνα πιο επιθετική.
Τα «χρόνια Τραμπ» ως ευκαιρία για την Ευρώπη
Το τελικό συμπέρασμα είναι ίσως και το πιο πολιτικό:
Οι γεωπολιτικές αναταράξεις, η επιστροφή του οικονομικού εθνικισμού και η αμερικανική στροφή προς πιο μονομερείς πολιτικές δεν αποτελούν μόνο απειλή για την Ευρώπη.
Μπορούν να λειτουργήσουν και ως ιστορική ευκαιρία.
Αρκεί η Ευρώπη να αποκτήσει ταχύτητα, στρατηγική αυτονομία και μεγαλύτερη αποφασιστικότητα.
Διαφορετικά, κινδυνεύει να παραμείνει οικονομικός γίγαντας αλλά γεωπολιτικός θεατής στη νέα παγκόσμια τάξη.
Ο François Villeroy de Galhau είναι διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας από το 2015. Αναμένεται να αποχωρήσει από τη θέση τον Ιούνιο. Από το 2022 είναι επίσης πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS).
Add comment
Comments