Η "Οδύσσεια" του Ομήρου είναι ίσως το πιο διαχρονικό ταξίδι της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Περιγράφει την περιπετειώδη επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη ύστερα από τον Τρωικό Πόλεμο, ένα ταξίδι που διαρκεί δέκα ολόκληρα χρόνια και είναι γεμάτο κινδύνους, πειρασμούς και υπερφυσικά εμπόδια.
Με αφορμή τη νέα κινηματογραφική μεταφορά του Κρίστοφερ Νόλαν, με πρωταγωνιστή τον Ματ Ντέιμον, το αρχαίο έπος επιστρέφει στο προσκήνιο.
Όμως πίσω από την εικόνα του μεγάλου ήρωα κρύβεται μια λιγότερο προφανής αλήθεια: η "Οδύσσεια" δεν είναι μόνο μια ιστορία ανδρικού ηρωισμού, αλλά κυρίως μια ιστορία γυναικών, εξουσίας, επιθυμίας και στρατηγικής.
Ο πραγματικός πρωταγωνιστής δεν είναι ποτέ μόνος
Η αφήγηση ξεκινά όταν ο Οδυσσέας βρίσκεται εγκλωβισμένος στο νησί της Ωγυγίας, όπου ζει εδώ και επτά χρόνια μαζί με τη νύμφη Καλυψώ.
Ο μεγάλος πολεμιστής της Τροίας δεν θυμίζει πλέον αήττητο ήρωα. Κάθεται μόνος στην ακτή, κλαίγοντας και κοιτάζοντας τη θάλασσα που τον χωρίζει από την πατρίδα του.
Δεν είναι μόνο αιχμάλωτος της Καλυψώς· μοιάζει αιχμάλωτος του ίδιου του εαυτού του.
Σήμερα αρκετοί μελετητές βλέπουν σε αυτή την εικόνα στοιχεία μιας ψυχολογικής κατάρρευσης που θα μπορούσε να παραπέμπει ακόμη και σε μετατραυματικό στρες ύστερα από τα χρόνια του πολέμου.
Η απελευθέρωσή του απαιτεί την παρέμβαση των ίδιων των θεών.
Η Πηνελόπη δίνει τη δική της μάχη
Ενώ ο Οδυσσέας περιπλανιέται, η Πηνελόπη δεν παραμένει παθητική στην Ιθάκη.
Για είκοσι χρόνια αντιστέκεται στις πιέσεις 108 μνηστήρων, οι οποίοι επιδιώκουν να την παντρευτούν και να καταλάβουν τον θρόνο.
Το περίφημο τέχνασμά της - να υφαίνει την ημέρα το σάβανο του Λαέρτη και να το ξηλώνει κάθε βράδυ - αποτελεί μία από τις πιο διάσημες σκηνές της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Η επιμονή της δεν είναι απλώς οικογενειακή αφοσίωση. Από τη δική της αντοχή εξαρτάται η δυνατότητα του Οδυσσέα να επιστρέψει και να ανακτήσει το βασίλειό του.
Η Αθηνά κινεί τα νήματα
Η σημαντικότερη σύμμαχος του Οδυσσέα δεν είναι άνδρας αλλά η θεά Αθηνά.
Η θεά της σοφίας και της στρατηγικής είναι εκείνη που πείθει τους θεούς να επιτρέψουν την επιστροφή του, οργανώνει τη διάσωσή του όταν φτάνει εξαντλημένος στη χώρα των Φαιάκων και τον παρουσιάζει στους κατοίκους ως έναν σχεδόν θεϊκό επισκέπτη.
Εντυπωσιακό είναι ότι η Αθηνά εμφανίζεται συνήθως μεταμφιεσμένη σε άνδρα.
Ο Όμηρος μοιάζει να υποδηλώνει ότι, ενώ οι άνδρες κατέχουν την επίσημη εξουσία, οι γυναίκες είναι εκείνες που καθορίζουν πραγματικά την εξέλιξη των γεγονότων.
Διαβάστε ακόμα: «Ομηρικές αιρέσεις» και πολιτισμικός πόλεμος γύρω από τον Nolan
Οι Σειρήνες και η γοητεία του κινδύνου
Από τις πιο διάσημες μορφές της "Οδύσσειας" είναι οι Σειρήνες.
Στη μεταγενέστερη παράδοση απεικονίζονται ως γοργόνες ή γυναίκες με φτερά πουλιών, όμως ο Όμηρος δίνει έμφαση κυρίως στη φωνή τους.
Το τραγούδι τους είναι τόσο μαγευτικό ώστε οδηγεί τους ναυτικούς στον θάνατο. Ο Οδυσσέας γνωρίζει τον κίνδυνο, αλλά επιμένει να τις ακούσει.
Δένει τον εαυτό του στο κατάρτι του πλοίου και ζητά από τους συντρόφους του να μην τον λύσουν, όσο κι αν τους παρακαλεί.
Είναι μια από τις πρώτες μεγάλες λογοτεχνικές εικόνες της ανθρώπινης πάλης ανάμεσα στην περιέργεια και την αυτοσυγκράτηση.
Η Κίρκη δεν είναι μόνο απειλή
Η μάγισσα Κίρκη αποτελεί ακόμη μία από τις γυναικείες μορφές που δοκιμάζουν τον ήρωα.
Με τα φίλτρα της μεταμορφώνει τους συντρόφους του σε γουρούνια και αποκαλύπτει ότι πίσω από την ομορφιά της κρύβεται μια τεράστια δύναμη.
Ωστόσο, όπως συμβαίνει συχνά στην "Οδύσσεια", τίποτα δεν είναι απόλυτο.
Η ίδια γυναίκα που αρχικά απειλεί τον Οδυσσέα γίνεται τελικά πολύτιμη σύμμαχός του, βοηθώντας τον να κατέβει στον Άδη ώστε να συναντήσει τον μάντη Τειρεσία και να μάθει πώς θα επιστρέψει στην Ιθάκη.
Τα τέρατα βρίσκονται συχνά μέσα μας
Η "Οδύσσεια" μπορεί να διαβαστεί και ως μια αλληγορία.
Οι Σειρήνες, η Καλυψώ, η Κίρκη και οι υπόλοιπες μυθικές μορφές ίσως δεν συμβολίζουν απλώς εξωτερικούς κινδύνους.
Αντιπροσωπεύουν τους εσωτερικούς πειρασμούς του ανθρώπου: την επιθυμία για ευκολία, τη λήθη, την εξουσία, την ηδονή και την αλαζονεία.
Ο Οδυσσέας δεν νικά επειδή αποφεύγει τους πειρασμούς, αλλά επειδή μαθαίνει να τους αντιμετωπίζει χωρίς να χάνει τον προορισμό του.
Αυτό ήταν και ένα από τα σημαντικότερα ιδανικά των αρχαίων Ελλήνων: το μέτρο.
Ο πιο ανθρώπινος ήρωας της αρχαιότητας
Σε αντίθεση με άλλους μυθικούς ήρωες, ο Οδυσσέας δεν είναι αήττητος ούτε αλάνθαστος. Είναι ευφυής αλλά και ευάλωτος.
Λέει ψέματα, αλλάζει ταυτότητες, αυτοσχεδιάζει, παρασύρεται και κάνει λάθη.
Αυτή ακριβώς η πολυπλοκότητα είναι που τον κάνει διαχρονικό.
Όπως σημειώνει η μεταφράστρια της "Οδύσσειας" Έμιλι Γουίλσον, ο Οδυσσέας είναι πάνω απ’ όλα "ένας περίπλοκος άνθρωπος".
Και ίσως γι’ αυτό, σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια μετά τη γέννηση του ομηρικού έπους, εξακολουθεί να μας συγκινεί περισσότερο από κάθε άλλον ήρωα της αρχαιότητας.
Add comment
Comments