Τι προκαλεί πραγματικά τις υφέσεις - Η άποψη πρώην οικονομολόγου του Λευκού Οίκου επί Τραμπ

Ερ.: Αν οι υφέσεις οφείλονται σε "σοκ", πώς μοιάζει ένα τέτοιο σοκ που μπορεί να οδηγήσει σε ύφεση;

Tyler Goodspeed: Υπάρχουν πολλοί τύποι. Ο ένας είναι τα μεγάλα, συνολικά μακροοικονομικά σοκ - όπως μια πανδημία - που επηρεάζουν σχεδόν όλους τους τομείς της οικονομίας ταυτόχρονα και σε παρόμοιο βαθμό. Υπάρχει όμως και μια άλλη κατηγορία σοκ που πλήττει άμεσα έναν ή δύο κλάδους, οι οποίοι όμως έχουν ισχυρές διασυνδέσεις με το σύνολο της οικονομίας.

Αν κοιτάξει κανείς όχι μόνο τα τελευταία 80 χρόνια αλλά ακόμη και τους τελευταίους τρεισήμισι αιώνες, η ενέργεια είναι ένας από τους τομείς που έχουν προκαλέσει - ή έχουν δεχθεί - πολλά τέτοια σοκ, τα οποία στη συνέχεια διαχέονται στην υπόλοιπη οικονομία. Και αυτό δεν είναι δύσκολο να εξηγηθεί, καθώς η ενέργεια αποτελεί βασική εισροή για πολλούς άλλους κλάδους, ενώ μέσα σε έναν ορίζοντα 12 ή ακόμη και 24 μηνών είναι ιδιαίτερα δύσκολο να βρεθούν υποκατάστατα για καύσιμα, θέρμανση ή υλικά που βασίζονται σε πετρελαϊκά προϊόντα.

Ωστόσο, δεν είναι μόνο η ενέργεια. Η σχετικά ήπια ύφεση του 1960 οφειλόταν εν μέρει σε μια μεγάλης κλίμακας απεργία στη χαλυβουργία στα τέλη του 1959, η οποία προκάλεσε σημαντικές ελλείψεις αποθεμάτων το 1960. Οι επιπτώσεις τέτοιων ελλείψεων διαχέονται σε πολλούς κλάδους.

Αντίστοιχα, η ύφεση του 1927 στις ΗΠΑ συνδέεται κυρίως με το γεγονός ότι η Ford Motor Company διέκοψε την παραγωγή για αρκετούς μήνες, προκειμένου να μετατρέψει τα εργοστάσιά της για την παραγωγή του Model A αντί του Model T. Αν συνυπολογίσει κανείς τις αλυσιδωτές επιπτώσεις της αυτοκινητοβιομηχανίας, σε συνδυασμό με μια απεργία στον άνθρακα και μια επιδημία εντόμων στις καλλιέργειες της Καρολίνας, δεν προκαλεί έκπληξη ότι προέκυψε ύφεση.

Το συμπέρασμα είναι ότι η ενέργεια δεν αποτελεί τη μοναδική αιτία τέτοιων σοκ, αλλά έχει εμπλακεί σε αρκετές περιπτώσεις - και μάλιστα με ιδιαίτερα ενδιαφέροντες τρόπους.

Ερ.: Στο βιβλίο σας αναφέρετε ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας συνέβαλαν σημαντικά στο βάθος της ύφεσης γύρω από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, παρότι δεν υπήρχε πόλεμος, εμπάργκο ή κάποια άλλη προφανής διαταραχή στην αγορά ενέργειας. Τι συνέβη;

Tyler Goodspeed: Ειλικρινά, ήταν ένα από τα πιο απρόσμενα ευρήματα για μένα. Όλοι γνωρίζουμε το "κλασικό" αφήγημα για την ύφεση του 2008-2009. Συχνά όμως ξεχνάμε ότι οι υψηλότερες τιμές ενέργειας από το 1945 - και ειδικά για το πετρέλαιο και τη βενζίνη - δεν καταγράφηκαν το 1973 με το αραβικό εμπάργκο, ούτε το 1979 μετά την ιρανική επανάσταση, ούτε το 1990 στον Πόλεμο του Κόλπου. Καταγράφηκαν τον Ιούνιο του 2008, όταν το Brent πλησίασε τα $150 το βαρέλι.

Μέχρι το καλοκαίρι του 2008, το μέσο αμερικανικό νοικοκυριό δαπανούσε περίπου $2.000 περισσότερα ετησίως για ενέργεια, αγαθά και υπηρεσίες σε σχέση με λίγα χρόνια πριν. Ταυτόχρονα, οι δόσεις στεγαστικών δανείων αυξάνονταν, με τα νοικοκυριά να πληρώνουν περίπου 800 δολάρια περισσότερα ετησίως σε τόκους.

Πείτε μου λοιπόν: πρόκειται για σοκ από τις τιμές της ενέργειας ή για στεγαστικό σοκ;

Ερ.: Ακούγεται σαν συνδυασμός και των δύο. Μπορούμε όμως να αποτρέψουμε τις υφέσεις; Πρέπει να λαμβάνονται μέτρα, όπως δημοσιονομικά πακέτα στήριξης;

Goodspeed: Παρά την ενίσχυση του ρόλου του κράτους, η διάρκεια και το βάθος των υφέσεων παραμένουν αξιοσημείωτα σταθερά διαχρονικά και, στατιστικά, δεν διαφέρουν σημαντικά πριν και μετά το 1945. Αυτό δείχνει ότι το κράτος δεν μπορεί να "τερματίσει" τις υφέσεις.

Ωστόσο, υπάρχει πληθώρα ιστορικών παραδειγμάτων που δείχνουν ότι μια περιοριστική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική κατά τη διάρκεια ύφεσης μπορεί να επιδεινώσει σημαντικά την κατάσταση. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η Μεγάλη Ύφεση στις ΗΠΑ και μια ύφεση στο Ηνωμένο Βασίλειο τη δεκαετία του 1840, που συνέπεσε με τον Μεγάλο Λιμό στην Ιρλανδία. Το βασικό δίδαγμα είναι: πρώτα, να μη γίνει ζημιά.

Αν και οι οικονομίες συνολικά τείνουν να ανακάμπτουν από τις υφέσεις, αυτό δεν σημαίνει ότι το ίδιο συμβαίνει για κάθε άτομο ή κάθε νοικοκυριό. Υπάρχει, τουλάχιστον, ισχυρή βάση για τη λήψη μέτρων στήριξης - ενδεχομένως και πιο στοχευμένων ή ενισχυμένων σε σχέση με τα συνήθη επιδόματα ανεργίας - εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη.

Υπάρχει η τάση, σε περιόδους ανάπτυξης, να πιστεύουμε ότι μπορούμε να "θεραπεύσουμε" ή να "ηρεμήσουμε" την οικονομία ώστε να αποφύγουμε την ύφεση. Η πραγματικότητα, όμως, είναι ότι οι υφέσεις θα συνεχίσουν να συμβαίνουν, γιατί η ιστορία συνεχίζεται. Δεν υπήρξε ποτέ οικονομική ανάπτυξη που να διαρκεί για πάντα.

Ερ.: Τι άλλο θα θέλατε να γνωρίζει το κοινό για τις υφέσεις;

Goodspeed: Ό,τι κι αν συμβεί τα επόμενα ένα ή δύο χρόνια, η μακροπρόθεσμη τάση δείχνει ότι οι περίοδοι ανάπτυξης διαρκούν όλο και περισσότερο. Έχουμε γίνει καλύτεροι στο να απορροφούμε τα σοκ που στο παρελθόν θα οδηγούσαν σε ύφεση.

Matt Peterson (CNBC)

Επιμέλεια/Απόδοση: Δ.Α.