Βρετανία: Όταν το χρέος συναντά την πολιτική αβεβαιότητα και οι αγορές πατούν το κουμπί του πανικού

Η Βρετανία βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με ένα φάντασμα που στοιχειώνει την οικονομική της ιστορία εδώ και δεκαετίες: την κρίση αξιοπιστίας στις αγορές ομολόγων. Οι τελευταίες εβδομάδες σημαδεύτηκαν από εκρηκτική άνοδο των αποδόσεων των βρετανικών κρατικών τίτλων, πολιτική αβεβαιότητα γύρω από την κυβέρνηση του Kier Starmer και αυξανόμενους φόβους ότι η χώρα κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε έναν νέο κύκλο χαμηλής ανάπτυξης, υψηλού χρέους και επίμονου πληθωρισμού.  

Η συζήτηση που άνοιξε στο τελευταίο newsletter της Merryn Somerset Webb στο Bloomberg δεν αφορά απλώς μια ακόμη αναταραχή στις αγορές. Αγγίζει τον πυρήνα του βρετανικού οικονομικού μοντέλου και το κατά πόσο το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθεί να θεωρείται ασφαλές καταφύγιο για επενδυτές και διεθνές κεφάλαιο.

Η «έκρηξη» στα βρετανικά ομόλογα

Το πρώτο σοκ ήρθε από την αγορά gilts - των βρετανικών κρατικών ομολόγων. Οι αποδόσεις των 30ετών τίτλων εκτινάχθηκαν στα υψηλότερα επίπεδα από το 1998, με τις αγορές να απαιτούν ολοένα υψηλότερο επιτόκιο για να δανείσουν το βρετανικό Δημόσιο.  

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους αυξάνεται δραματικά. Και για μια χώρα με δημόσιο χρέος κοντά στο 100% του ΑΕΠ, το πρόβλημα γίνεται γρήγορα πολιτικό και κοινωνικό.

Οι επενδυτές φοβούνται ότι:

• η ανάπτυξη παραμένει υποτονική,
• οι ενεργειακές πιέσεις τροφοδοτούν νέο πληθωρισμό,
• οι πολιτικές πιέσεις οδηγούν σε μεγαλύτερες κρατικές δαπάνες,
• και η Τράπεζα της Αγγλίας ίσως αναγκαστεί να κρατήσει υψηλά επιτόκια για περισσότερο διάστημα.

Αναλυτές προειδοποίησαν ακόμη και για τον κίνδυνο μιας νέας "στιγμής Liz Truss", παραπέμποντας στην κατάρρευση της αγοράς ομολόγων το 2022, όταν οι αγορές έχασαν την εμπιστοσύνη τους στη δημοσιονομική στρατηγική της τότε κυβέρνησης.  

Η πολιτική κρίση επιδεινώνει το οικονομικό πρόβλημα

Το sell-off στα βρετανικά assets δεν οφείλεται μόνο στα οικονομικά μεγέθη. Η πολιτική αστάθεια έχει γίνει βασικός καταλύτης.

Οι πιέσεις προς τον Kier Starmer μετά τις κακές επιδόσεις των Εργατικών στις τοπικές εκλογές άνοιξαν δημόσια συζήτηση για πιθανή εσωκομματική αμφισβήτηση. Παράλληλα, η πιθανότητα ανόδου πιο αριστερών στελεχών με ατζέντα μεγαλύτερων δαπανών ανησύχησε τις αγορές.  

Το όνομα του Andrew Murray Burnham, δημάρχου του Μάντσεστερ, άρχισε να συζητείται έντονα ως πιθανός μελλοντικός διεκδικητής της ηγεσίας. Οι traders φοβούνται ότι μια τέτοια στροφή θα μπορούσε να σημαίνει:

• χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων,
• αυξημένες κρατικές δαπάνες,
• μεγαλύτερο δανεισμό,
• και περαιτέρω πίεση στα ομόλογα.

Η αγορά ουσιαστικά στέλνει το μήνυμα ότι η Βρετανία δεν διαθέτει πλέον το περιθώριο να πειραματίζεται δημοσιονομικά.

Γιατί η Βρετανία είναι πιο ευάλωτη από άλλες χώρες

Παρότι πολλές ανεπτυγμένες οικονομίες έχουν υψηλό χρέος, η Βρετανία θεωρείται ιδιαίτερα εκτεθειμένη για τέσσερις βασικούς λόγους:

1. Μεγάλη εξάρτηση από ξένους επενδυτές

Η Βρετανία χρηματοδοτεί μεγάλο μέρος του ελλείμματός της μέσω διεθνών κεφαλαίων. Αν οι επενδυτές χάσουν εμπιστοσύνη, η λίρα και τα ομόλογα δέχονται ταυτόχρονα πίεση.

2. Αδύναμη παραγωγικότητα

Η βρετανική οικονομία αντιμετωπίζει χρόνια στασιμότητα στην παραγωγικότητα μετά το Brexit και την πανδημία. Η ανάπτυξη δεν επαρκεί για να "ροκανίσει" το βάρος του χρέους.

3. Ενεργειακή ευαισθησία

Η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου επηρεάζει δυσανάλογα το Ηνωμένο Βασίλειο, ενισχύοντας τον πληθωρισμό και επιβαρύνοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις.  

4. Τεράστιο κόστος τόκων

Όσο αυξάνονται οι αποδόσεις των ομολόγων, τόσο μεγαλύτερο κομμάτι του κρατικού προϋπολογισμού κατευθύνεται στην πληρωμή τόκων αντί για επενδύσεις, υγεία ή κοινωνικές παροχές.

Οι αγορές φοβούνται έναν φαύλο κύκλο

Το μεγαλύτερο άγχος των επενδυτών είναι ότι η Βρετανία μπορεί να εγκλωβιστεί σε έναν μηχανισμό αυτοτροφοδοτούμενης κρίσης:

1. Οι αγορές απαιτούν υψηλότερα επιτόκια.
2. Το κράτος πληρώνει περισσότερους τόκους.
3. Το έλλειμμα διογκώνεται.
4. Οι επενδυτές ανησυχούν ακόμη περισσότερο.
5. Οι αποδόσεις ανεβαίνουν ξανά.

Αυτό ακριβώς συνέβη σε μικρότερη κλίμακα το 2022 με την κυβέρνηση Truss, όταν η Τράπεζα της Αγγλίας χρειάστηκε να παρέμβει επειγόντως για να αποτρέψει κατάρρευση της αγοράς συνταξιοδοτικών ταμείων.

Η Τράπεζα της Αγγλίας σε δύσκολη θέση

Η Τράπεζα της Αγγλίας βρίσκεται παγιδευμένη ανάμεσα σε δύο κινδύνους:

• Αν κρατήσει υψηλά επιτόκια, η οικονομία επιβραδύνεται περισσότερο.
• Αν μειώσει πρόωρα τα επιτόκια, κινδυνεύει να αναζωπυρωθεί ο πληθωρισμός και να χαθεί περαιτέρω εμπιστοσύνη στη λίρα.

Οι αγορές πλέον προεξοφλούν ότι τα επιτόκια ίσως παραμείνουν υψηλά για μεγαλύτερο διάστημα από ό,τι αναμενόταν πριν λίγους μήνες.  

Η μεγάλη ανησυχία: απώλεια εμπιστοσύνης

Το βαθύτερο πρόβλημα δεν είναι το ίδιο το χρέος. Είναι η εμπιστοσύνη.

Χώρες όπως οι ΗΠΑ ή η Ιαπωνία μπορούν να διατηρούν τεράστια χρέη επειδή οι επενδυτές θεωρούν ότι διαθέτουν ισχυρούς θεσμούς, νόμισμα-καταφύγιο και σταθερή πολιτική κατεύθυνση.

Η Βρετανία, μετά:

• το Brexit,
• την κρίση Truss,
• τις αλλεπάλληλες πολιτικές αναταράξεις,
• και τη χρόνια αναιμική ανάπτυξη,

δίνει την εικόνα οικονομίας που δυσκολεύεται να βρει σταθερό στρατηγικό προσανατολισμό.

Αυτό ακριβώς είναι που αντανακλάται σήμερα στις αγορές ομολόγων.

Το κρίσιμο ερώτημα

Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν η Βρετανία μπορεί να μειώσει το χρέος της. Είναι αν μπορεί να πείσει τις αγορές ότι διαθέτει ακόμη:

• αξιόπιστη οικονομική στρατηγική,
• πολιτική σταθερότητα,
• και μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό σχέδιο.

Γιατί όταν μια χώρα αρχίζει να χάνει την εμπιστοσύνη των επενδυτών, η κρίση μετατρέπεται πολύ γρήγορα από οικονομική σε υπαρξιακή.

Και οι τελευταίες κινήσεις στις βρετανικές αγορές δείχνουν ότι το Λονδίνο βρίσκεται πλέον πολύ πιο κοντά σε αυτό το σημείο απ’ όσο πίστευαν πολλοί πριν από λίγους μήνες.